Bu metin Steve Wright’\u0131n \u0130talyan i\u015f\u00e7ili\u011fi \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131n (Storming Heaven) \u0130talyanca bask\u0131s\u0131na sons\u00f6z olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015f, ayr\u0131ca Be\u015finci Tarihsel Materyalizm Y\u0131ll\u0131k Konferans\u0131 “Bir\u00e7ok Marksizm “de (7-9 Kas\u0131m 2008) sunulmu\u015ftur. \u0130ngilizce \u00e7evirisi ise Steve Wright taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Yeni milenyum, operaismo<\/em>ya olan ilginin yeniden canlanmas\u0131na tan\u0131kl\u0131k etti. Sadece tarih\u00e7eler de\u011fil, ayn\u0131 zamanda baz\u0131 klasik metinler de yeniden yay\u0131mland\u0131. Bu metinleri yak\u0131n zamana kadar bulmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc ya bask\u0131lar\u0131 \u00e7oktan t\u00fckenmi\u015fti ya da yetmi\u015fli y\u0131llar\u0131n sonunda imha edilmek \u00fczere g\u00f6nderilmi\u015flerdi. \u0130mparatorluk 2000 y\u0131l\u0131nda, Kas\u0131m 1999’da Seattle’da DT\u00d6’ye yap\u0131lan kitlesel meydan okuman\u0131n ard\u0131ndan Eyl\u00fcl 2000’de Melbourne’da WEF zirvesinin, ayn\u0131 ay Prag’da D\u00fcnya Bankas\u0131’n\u0131n ve ard\u0131ndan 2001’de Cenova’da G8 kar\u015f\u0131 zirvesinin engellenmesinin \u00fczerinden \u00e7ok ge\u00e7meden yay\u0131nland\u0131. Doksanl\u0131 y\u0131llar boyunca da g\u0131da fiyatlar\u0131ndaki art\u0131\u015fa ve IMF’nin ezici g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 ayaklanmalar oldu.<\/p>\n\n\n\n Bunlar sembolik g\u00fcce sahip olan olaylardan sadece baz\u0131lar\u0131. Hi\u00e7biri kendinden \u00f6ncekinin basit bir tekrar\u0131 de\u011fildi ve her biri siyasi yenilik bi\u00e7imlerini denedi. Yeni bir nesil, kapitalist k\u00fcreselle\u015fmenin dinamikleriyle, i\u015fin g\u00fcndelikle\u015fmesiyle, hem eski hem de yeni ekonominin ba\u015fkala\u015f\u0131mlar\u0131yla y\u00fczle\u015fmek zorunda kald\u0131. Bu nedenle hem siyasi analiz hem de m\u00fcdahale i\u00e7in yeni bi\u00e7imler aramaya itildiler. Bu ihtiya\u00e7tan yola \u00e7\u0131kan baz\u0131 gen\u00e7 militanlar operaismo’yu ke\u015ffetti. Steve Wright’\u0131n \u0130talyan operaismo tarihi de bu perspektiften okunmal\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n \u00f6b\u00fcr ucunda ya\u015fayan bir akademisyenin Avrupa’da yazd\u0131\u011f\u0131 bir eser ve belki de bu nedenle, hi\u00e7 de antika olmayan bir konu \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f en iyi \u00e7al\u0131\u015fma.<\/p>\n\n\n\n Sergio Bologna, \u0130talya’da altm\u0131\u015fl\u0131 y\u0131llar\u0131n ‘fordist’ tarihsel ba\u011flam\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olan operaismo’nun, o d\u00f6nemin entelekt\u00fcelleri ile gen\u00e7 ku\u015faklar aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kuran ku\u015fa\u011f\u0131n teorik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olmasayd\u0131, Primo Moroni gibi yolda\u015flar\u0131n bu deneyimleri aktarma ve bula\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 olmasayd\u0131, s\u00f6zde ‘post-fordizm’in dinamiklerini okuma giri\u015fimi olmasayd\u0131 asla yeniden ke\u015ffedilemeyece\u011fini s\u00f6ylerken hakl\u0131yd\u0131. Ger\u00e7ekten de, operaismo hakk\u0131nda muhtemelen en b\u00fcy\u00fcleyici olan \u015fey, herhangi bir yenilgi havas\u0131n\u0131 reddetmesi ve toplumsal dinamikleri siyasi \u00f6znellikler ve s\u0131n\u0131f isyanlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan okuma yetene\u011fidir. Bu, ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi bug\u00fcn de bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda bir dizi tersine d\u00f6n\u00fc\u015f \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fan, yeni siyasi analiz ve eylem olas\u0131l\u0131klar\u0131 a\u00e7abilen \u00f6zg\u00fcn bir ‘tav\u0131r’d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Mario Tronti, ‘Lenin \u0130ngiltere’de’ kitab\u0131nda i\u015f\u00e7ilerin pasifli\u011fini, sendikalarla i\u015fbirli\u011fi yapmamas\u0131n\u0131, sendiklara mesafeli durmas\u0131n\u0131 ve onlar\u0131 reddetmesini ‘\u00f6rg\u00fctl\u00fc pasiflik’, ‘planl\u0131 i\u015fbirliksizlik’, ‘polemik ama\u00e7l\u0131 mesafelilik’ ve ‘siyasi reddedi\u015f’ olarak okudu\u011funda, bir yandan yeni i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 okumak i\u00e7in yeni mercekler haz\u0131rl\u0131yor, di\u011fer yandan da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir edimsel de\u011ferin damgas\u0131n\u0131 vurdu\u011fu yeni okuma bi\u00e7imleri ar\u0131yordu. Tronti ger\u00e7ekli\u011fin nesnel bir okumas\u0131n\u0131 de\u011fil, bu ger\u00e7eklik \u00fczerindeki etkilerini \u00fcretme niyetindeydi. Nesnel bir tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131lsamalar\u0131, Marx taraf\u0131ndan belki de en parlak metni olan Louis Bonaparte’\u0131n 18 Brumaire’inde y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 – ger\u00e7ekli\u011fin foto\u011fraf\u0131n\u0131 \u00e7ekmeyi de\u011fil, yeni bir ger\u00e7eklik \u00fcretmeyi ama\u00e7layan, i\u015f\u00e7ilerin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir tarih yaz\u0131m\u0131 \u00f6rne\u011fi.<\/p>\n\n\n\n Operaismo’nun tarih yaz\u0131m\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011fu yeniden yay\u0131nlanmay\u0131 ve dikkatle yeniden okunmay\u0131 hak ediyor. Steve Wright, kitab\u0131n\u0131n “Tronti Almanya’da” ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Sergio Bologna’n\u0131n Alman konsey hareketi \u00fczerine makalesi, Ferruccio Gambino’nun Britanya’daki i\u015f\u00e7i m\u00fccadelelerini yeniden kurgulamas\u0131, Karl Heinz Roth’un \u00d6teki \u0130\u015f\u00e7i Hareketi kitab\u0131 ve Gisela Bock’un IWW \u00fczerine yaz\u0131lar\u0131 gibi \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalardan bahsetmektedir. Wright’\u0131n kitab\u0131, m\u00fccadelelere ba\u011fl\u0131 yeni bir militan tarih geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan Primo Maggio dergisiyle yetmi\u015fli y\u0131llara kadar devam edecek olan bu tarihyaz\u0131msal yenili\u011fin \u00f6nemini kavrayan az say\u0131daki \u00e7al\u0131\u015fmadan biridir. Tarih ve haf\u0131za aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi merkeze yerle\u015ftiren Primo Maggio, Negri’nin seksenlerin ba\u015f\u0131ndaki yaz\u0131lar\u0131nda kutlad\u0131\u011f\u0131 haf\u0131zan\u0131n reddine kar\u015f\u0131 proleter haf\u0131zaya vurgu yaparken, sonraki y\u0131llarda tarihyaz\u0131msal revizyonizme kar\u015f\u0131 verilecek m\u00fccadeleyi \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n Altm\u0131\u015fl\u0131 y\u0131llarda Tronti, ihti\u015fam\u0131yla oldu\u011fu kadar s\u0131n\u0131rlar\u0131yla da i\u015f\u00e7ici tersine \u00e7evirme ‘jest’inin temellerini att\u0131: devam eden s\u00fcre\u00e7lerde ve verili durumda partizan bir okuman\u0131n – ayn\u0131 zamanda partizan bir m\u00fcdahalenin – gereklili\u011fini ortaya koydu. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Romano Alquati ‘ortak ara\u015ft\u0131rma’ metodolojisini geli\u015ftirdi ve s\u0131n\u0131f kompozisyonu yani, belirli emek-g\u00fcc\u00fc fig\u00fcrleri belirli \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerine dahil edildi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri s\u00f6ylemini dile getirdi. Bu unsur \u00f6zellikle \u00f6nemli hale gelecek ve t\u00fcm operaistler s\u0131n\u0131f kompozisyonuna birincil \u00f6nem atfetmese de Steve Wright bunu i\u015f\u00e7icilik tarihinin k\u0131rm\u0131z\u0131 ipli\u011fi haline getirecektir. S\u0131n\u0131f kompozisyonunun analizi ve ortak ara\u015ft\u0131rma, entelekt\u00fceller ve i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda i\u015fbirli\u011fi kurmay\u0131 ama\u00e7layan i\u015f\u00e7ici bir ‘sorgulama’ y\u00fcr\u00fctme tarz\u0131n\u0131n temel bile\u015fenleri aras\u0131ndayd\u0131 ve Porto Marghera’daki Comitati operai’de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Mestre’de eski \u00f6nemli fig\u00fcrlerle birlikte yak\u0131n zamanda d\u00fczenlenen bir konferansta tart\u0131\u015f\u0131lan bir deneyim olarak, bazen etkisini s\u00fcrd\u00fcrebiliyordu.<\/p>\n\n\n\n Ancak \u0130talyan i\u015f\u00e7icili\u011finin tarihi, altm\u0131\u015fl\u0131 ve yetmi\u015fli y\u0131llar\u0131n, Steve Wright’\u0131n anlat\u0131m\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 on y\u0131llar, ‘ideolojik’ operaismo’su \u00f6yle g\u00f6r\u00fcnse bile, do\u011frusal bir \u015fekilde geli\u015fen yekpare bir blok de\u011fildi. \u0130\u015f\u00e7icili\u011fin geli\u015fimi, \u00e7ok basit bir nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc takip edilmeye de\u011ferdir. Belirli bir ku\u015fak i\u00e7in operaismo ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir referans noktas\u0131yd\u0131, bundan da \u00f6te, belirli y\u00f6nlere ili\u015fkin anla\u015fmazl\u0131klar ne olursa olsun, ger\u00e7ek, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir mirast\u0131. Ayn\u0131 zamanda, son otuz y\u0131l\u0131n \u00e7e\u015fitli ‘post-operaista’ soylar\u0131na hayat veren, takip eden dallar, k\u00f6kenlerinden kolayca ayr\u0131lamaz ve birbirini izleyen s\u0131n\u0131rlar\u0131, tam olarak kaynakland\u0131klar\u0131 i\u015f\u00e7icili\u011fin \u00e7eli\u015fkilerine dayan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Operaista panteonunun klasik fig\u00fcrlerini, Mario Tronti ve Toni Negri (ayn\u0131 zamanda, en az\u0131ndan k\u0131smen, Wright’\u0131n da inceledi\u011fi Raniero Panzieri, Classe Operaia’dan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra Quaderni Rossi’nin tarihine de\u011finmiyor), incelersek, i\u015f\u00e7icili\u011fin \u015f\u00fcphesiz baz\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc noktalar\u0131n\u0131 tespit etmek zor de\u011fildir. \u0130lki, geleneksel \u0130talyan solunda, \u00f6zellikle de \u0130talyan Kom\u00fcnist Partisi’nde (PCI), baz\u0131 \u00f6nemli i\u00e7 muhalifler hari\u00e7, bir \u00fclser olu\u015fturan ve onu; ‘ekonomik mucize’ de dahil olmak \u00fczere, \u00fclkenin canl\u0131 kapitalist b\u00fcy\u00fcmesini kavramaktan aciz b\u0131rakan ‘durgunluk\u00e7uluktan’ kopu\u015ftur. Ekonomik, ama ayn\u0131 zamanda sosyal, ger\u00e7ekli\u011fin ‘geri’ olmayan do\u011fas\u0131na y\u00f6nelik dikkatin yan\u0131 s\u0131ra, zengin bir teorik yenilik de vard\u0131: Tronti’nin Marx okumas\u0131yla yeniden ke\u015ffetti\u011fi emek-g\u00fcc\u00fc\/i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ikili\u011finin kuramsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131. Sonu\u00e7 olarak operaismo, ekonomist ve pasifle\u015ftirilmi\u015f i\u015f\u00e7i tasavvuruyla \u0130kinci ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Enternasyonal’in kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f gelene\u011finin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131ndan kopmu\u015ftur. Bunun da \u00f6tesinde, Tronti yeni bir kriz teorisinin, baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan bir \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f teorisi, yolunu a\u00e7t\u0131: Do\u011frudan sermaye-emek ili\u015fkisine dayanan ‘sosyal’ bir kriz, \u00e7e\u015fitli ve birbiriyle rekabet halindeki mekanik kriz tasavvurlar\u0131ndan, orant\u0131s\u0131zl\u0131ktan eksik t\u00fcketime, k\u00e2r oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme e\u011filimine kadar, y\u0131llarca uza\u011fa \u0131\u015f\u0131k tuttu.<\/p>\n\n\n\n Tronti, pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan altm\u0131\u015fl\u0131 y\u0131llar\u0131n operaismo’sunun merkezi, tek olmasa da, fig\u00fcr\u00fcyd\u00fc ve Steve Wright’\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi Panzieri ile Negri aras\u0131nda bir s\u00fcreklilik\/kopu\u015f ili\u015fkisi i\u00e7inde konumland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. Panzieri’ye gelince, burada onun Quaderni Rossi deneyimi i\u00e7indeki yans\u0131malar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 y\u00f6n\u00fcn\u00fcn alt\u0131n\u0131 \u00e7izmek yeterlidir. Her \u015feyden \u00f6nce, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ve makinelerin tarafs\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131na yap\u0131lan g\u00fc\u00e7l\u00fc vurgu; sadece orijinal de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir sezgi. \u0130kinci olarak, ‘sermayenin plan\u0131’ kategorisinin icad\u0131; yani ‘toplam sermayenin’ hem ekonomiyi hem de toplumu bir b\u00fct\u00fcn olarak planlayabildi\u011fi fikri. Bu kategori ne kadar sorunlu olursa olsun, Panzieri hakl\u0131 olarak, indirgemeci bir \u015fekilde \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerindeki devlet m\u00fclkiyeti ve planlaman\u0131n toplam\u0131 olarak anla\u015f\u0131lan geleneksel sol sosyalizm vizyonuna \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir darbe indirmi\u015ftir. Son olarak, ‘ara\u015ft\u0131rma’ y\u00f6ntemi; i\u015f\u00e7ilerin ger\u00e7ekli\u011finin bilgisi, sermaye analizinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak bili\u015fsel bir y\u00f6ntem, ayn\u0131 zamanda siyasi m\u00fcdahale ve m\u00fccadele, gerektiriyordu.<\/p>\n\n\n\n Panzieri’ye g\u00f6re sermayenin s\u0131n\u0131r\u0131 ‘nesnelci’ de\u011fildir, olsa olsa emekte yatmaktad\u0131r. Bununla birlikte, sermayenin b\u00fct\u00fcnle\u015fik bir par\u00e7as\u0131 olarak de\u011fil, m\u00fccadelelerde politik i\u00e7erikler \u00fcretme kapasitesine sahip oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcdedir. Genel olarak, Panzieri’den yola \u00e7\u0131karak ondan kopan Tronti’nin hareket noktas\u0131 buras\u0131d\u0131r, \u00f6zellikle ‘Operai e capitale’yi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Tronti’ye g\u00f6re iki t\u00fcr marksizm vard\u0131r: sermaye bilimi olarak marksizm ve devrim olarak marksizm. Bilim olarak Marksizm, i\u015f\u00e7ileri ’emek g\u00fcc\u00fc’ olarak g\u00f6r\u00fcr. Bu, eme\u011fin sermayenin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve sermayeye tamamen entegre edildi\u011fi bir ekonomik kalk\u0131nma teorisidir. Buna kar\u015f\u0131n, devrim olarak Marksizm, i\u015f\u00e7ileri ‘i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131’ olarak, aktif ve dolay\u0131s\u0131yla politik olarak sermaye taraf\u0131ndan i\u00e7erilmeyi reddeden emek olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Burada, bu tezin daha sonra Negri’ye \u00f6zg\u00fc bir zorlamas\u0131n\u0131n uzak k\u00f6kenini bulabiliriz. Marx’\u0131n de\u011fer teorisini politik olarak okuyan Tronti, operaismo’yu ay\u0131rt eden tersine \u00e7evirme ruhuyla, emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00f6nce, sermayeyi sonra ortaya koymak istedi. Buradan, sermayenin yaln\u0131zca emek g\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan ko\u015fulland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda ikincisinin \u00fcretimden \u00f6nce bile de\u011ferin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011fu sonucu \u00e7\u0131k\u0131yordu. Bu, sermayenin bireysel i\u015f\u00e7iyle de\u011fil, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131yla ve dolay\u0131s\u0131yla kapitalist ili\u015fkiyi \u00f6nceleyen, k\u0131\u015fk\u0131rtan ve \u00fcreten s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 \u00fccret ili\u015fkisinde meydana geldi. E\u011fer bu, Tronti’de bir t\u00fcr politik de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcne yol a\u00e7\u0131yorsa, kesin tasfiyesi bundan sonra, her insan faaliyetinin ve faaliyetsizli\u011finin, de\u011fer \u00fcretken oldu\u011fu iddias\u0131nda verilecektir. Emek, varsay\u0131lan ba\u011f\u0131ms\u0131z ontolojik ger\u00e7ekli\u011fi i\u00e7inde, ‘do\u011fal olarak’ antagonistik, sermayeye dahil edilmeden \u00f6nce dolayl\u0131 ve \u00f6z\u00fcnde de\u011fer \u00fcretken olarak hipostazla\u015ft\u0131r\u0131lacakt\u0131r. Ve sermaye, giderek artan bir \u015fekilde kendi kendine telkinle ya\u015fayan, yaln\u0131zca tepkisel bir ger\u00e7ekli\u011fe indirgenecektir. Burada, sadece s\u0131n\u0131f\u0131n siyasi bile\u015fimi teknik bile\u015fiminden \u00f6nce gelmekle ve onu belirlemekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda sermayenin g\u00fcc\u00fc de giderek saf ‘komuta’dan ba\u015fka bir \u015feye indirgenmez. Bu s\u00fcre\u00e7te “nesnelli\u011fin”, Marx’\u0131n “feti\u015f karakteri”, her \u00f6zelli\u011fini yitirir; \u00f6yle ki antagonizmaya verilen kapitalist yan\u0131t, eme\u011fi, maddi ve siyasi olarak, basit\u00e7e birle\u015ftirir ve homojenle\u015ftirir; o zamanlar “kitlesel i\u015f\u00e7i” (daha sonra “operaio sociale”, cyborg vb.) soyut fig\u00fcr\u00fcnde basitle\u015ftirilir, sermayenin sonunda bizim i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 yan\u0131lsamas\u0131yla (zamanla trajediden maskaral\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fecek bir hata). Edimsel eylem hala varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir, ancak art\u0131k s\u00f6ylemler \u00fczerine s\u00f6ylemler, zorlama s\u00f6ylemler \u00fczerine zorlama s\u00f6ylemler in\u015fa etmenin post-modern yoluna giderek daha fazla benzemektedir.<\/p>\n\n\n\n Ancak ‘\u0130mparatorluk’un yazar\u0131na d\u00f6nmeden \u00f6nce, Tronti’nin \u00e7er\u00e7evesinin hem operaismo hem de post-i\u015f\u00e7icili\u011fi derinden etkileyecek, en az bir di\u011fer \u00f6nemli noktas\u0131n\u0131 hat\u0131rlamak gerekir. ‘Operai e capitale’nin yazar\u0131na g\u00f6re, i\u015f\u00e7ilerin emek g\u00fcc\u00fc boyutundan \u00e7\u0131k\u0131p i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 boyutuna girdi\u011fi antagonizma; \u00fcretkenli\u011fi a\u015fan art\u0131\u015flar talep edildi\u011finde ‘\u00fccret \u00fczerindeki m\u00fccadelelerde’ ve do\u011frudan \u00fcretim i\u00e7inde ’eme\u011fin reddedilmesinde’ somutla\u015f\u0131r. M\u00fccadelenin bu iki boyutunun yoklu\u011funda, emek yaln\u0131zca de\u011fi\u015fken sermayeye indirgenir. Steve Wright’\u0131n kitab\u0131, s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bu ‘\u00fccret\u00e7i’ versiyonunun, tipik operaismo, zaman i\u00e7inde \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flant\u0131lar\u0131 tan\u0131mlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok de\u011ferlidir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, burada tart\u0131\u015f\u0131lan operaismo, yetmi\u015fli y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na kadar Negri’nin kendisinden daha az olmamak \u00fczere, i\u015f\u00e7ileri, emek g\u00fcc\u00fc boyutuna indirgenemez, her zaman yaln\u0131zca antagonizmalar\u0131 do\u011frudan y\u0131k\u0131c\u0131 oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde m\u00fccadele eden \u00f6zneler olarak kabul eder. Sermayenin \u00fccret konusundaki m\u00fccadelelere ya da i\u015fyerindeki antagonizmaya verdi\u011fi yan\u0131t, kapitalist geli\u015fmenin kendisinden daha az de\u011fildir. Bu, basit\u00e7e kapitalist durumu fabrikadan topluma genelle\u015ftirir, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirir ve iki s\u0131n\u0131f aras\u0131ndaki devrimci y\u00fczle\u015fmeyi radikalle\u015ftirir. Bu kriz i\u00e7indeki m\u00fccadeleler geli\u015fmeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ve bu da sermayenin s\u00fcrekli antagonistik \u00fcstesinden gelmesine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Tronti, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini parti ve siyasetin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131\u00e7ratacak bir \u00fccret m\u00fccadelesine indirgemekten h\u0131zla geri \u00e7ekildi. ‘Contropiano’ dergisi, 1967’de yay\u0131nlanmaya ba\u015flad\u0131 ve Tronti \u0130talyan Kom\u00fcnist Partisi (PCI) saflar\u0131na geri d\u00f6nd\u00fc, ancak vurguyu neredeyse sadece \u00fccret m\u00fccadeleleri \u00fczerinde tuttu. ‘\u0130deolojik’ operaismo’nun tipik s\u0131ralamas\u0131, sermaye i\u00e7inde ve sermayeye kar\u015f\u0131 antagonizma \/ kapitalist geli\u015fmede s\u0131\u00e7ramalar \/ ‘yeniden birle\u015ftirme, yeniden sorunsalla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131, ancak i\u015f\u00e7i m\u00fccadelelerinden kapitalist geli\u015fmeye ge\u00e7i\u015f, art\u0131k otomatik olarak verilmiyordu. \u0130\u015f\u00e7iler ve sermaye aras\u0131ndaki siyasetlerin, daha do\u011frusu Siyasetin, alan\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. \u0130\u015f\u00e7i m\u00fccadelelerinin ard\u0131ndan kapitalist geli\u015fmenin \u00fcretilmesi, yukar\u0131dan m\u00fcdahale gerektiriyordu; kendili\u011finden de\u011fildi, ‘i\u015f\u00e7i partisi’ taraf\u0131ndan sermayeye dayat\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. Bu, taktiklerin ve partinin zaman\u0131d\u0131r. E\u011fer ufukta ‘politik olan\u0131n \u00f6zerkli\u011fi’ g\u00f6r\u00fclebiliyorsa, altm\u0131\u015fl\u0131 y\u0131llar\u0131n sonunda ‘ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fi\u015fken’ olarak \u00fccret, Napoleoni’nin Rivista Trimestrale’deki d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden \u00e7ok da farkl\u0131 olmayan \u015fekillerde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Her iki durumda da b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm \u00fczerindeki \u00e7at\u0131\u015fma, siyaset ve devlet alan\u0131na keyfi ve temelsiz bir m\u00fcdahaleye a\u00e7\u0131l\u0131r ve bunun arac\u0131 haline gelir; m\u00fccadelelerin asala\u011f\u0131 olan, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak kendini ay\u0131rmas\u0131 gereken ve onlar\u0131n tabiiyetini talep eden bir alan.<\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 g\u00f6vdeden ama farkl\u0131 bir yoldan ilerleyen Toni Negri, Marx’\u0131n kriz teorisinin kendi tarz\u0131nda parlak olan \u00f6zg\u00fcn bir geli\u015fimini \u00f6nermektedir. Orant\u0131s\u0131zl\u0131k ve a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretimin her ikisi de, dengeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ve er ya da ge\u00e7 kriz olarak patlayan de\u011fi\u015fim oranlar\u0131 i\u00e7inde s\u00fcrekli \u00e7alkant\u0131lar\u0131 zorunlu olarak belirleyen de\u011ferlenme ko\u015fullar\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklere ba\u011fl\u0131d\u0131r: bu, on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n Marx’\u0131d\u0131r. Yirminci y\u00fczy\u0131l, fabrikadaki m\u00fccadelenin – bir kez daha ve hemen – iktidar m\u00fccadelesine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi ve orman yang\u0131n\u0131 gibi her yere yay\u0131lmas\u0131 riskini ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren Ekim devrimiyle a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7, Negri’nin (neredeyse t\u00fcm i\u015f\u00e7icilik gibi) problemsiz bir \u015fekilde okudu\u011fu Taylorizm-Fordizm dizisinin \u00fcretimi yoluyla ‘kitlesel i\u015f\u00e7iye’ hayat vererek zanaat i\u015f\u00e7isinin s\u0131n\u0131fsal bile\u015fimini par\u00e7alar. Bu \u015fekilde s\u0131n\u0131f ayr\u0131\u015fmas\u0131 bir kez daha yads\u0131n\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc kriz ve yeniden yap\u0131lanma sermayenin geli\u015fiminden -ve madalyonun di\u011fer y\u00fcz\u00fc olan antagonistik \u00f6znenin yeniden birle\u015fmesinden- ay\u0131rt edilemez hale gelir. \u0130\u015f\u00e7ilerin kitleselle\u015fmesinin kendisi onlar\u0131 i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 olarak yeniden birle\u015ftirir. Keynes\u00e7ilik, burjuvazinin, s\u0131n\u0131f\u0131n sermaye i\u00e7indeki art\u0131k ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan \u00f6zerkli\u011fini, \u00f6rg\u00fctsel ve teknolojik yeniliklere ba\u011fl\u0131 durgunluk e\u011filimiyle sava\u015farak, talep i\u00e7in bir uyar\u0131c\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme giri\u015fiminden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bu s\u00fcre\u00e7te Keynes\u00e7ilik, \u00fccretin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcretkenlik hedefine tabi k\u0131lmaya ve b\u00f6ylece dengeli ve orant\u0131l\u0131 bir kalk\u0131nmay\u0131 garanti alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Burada, Negri’nin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, \u00fcretkenlikten ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ‘ba\u011f\u0131ms\u0131z bir de\u011fi\u015fken’ olarak g\u00f6r\u00fclen \u00fccretin teorik-politik merkezili\u011finin geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu, mutlak art\u0131 de\u011ferden g\u00f6reli art\u0131 de\u011fere ge\u00e7i\u015f ba\u011flam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir ve (tart\u0131\u015fmal\u0131 bir \u015fekilde) birbirini d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. ‘Gerekli’ emek, geleneksel anlamda ge\u00e7im i\u00e7in \u00fcretim olarak anla\u015f\u0131l\u0131rsa, art\u0131k s\u0131f\u0131ra do\u011fru e\u011filim g\u00f6stermektedir. Ayn\u0131 zamanda, ‘ba\u011f\u0131ms\u0131z bir de\u011fi\u015fken’ olarak \u00fccret, bunun yerine ‘gerekli’ eme\u011fi maksimize eder, burada emekten ayr\u0131lm\u0131\u015f gelirin yeniden temell\u00fck edilmesi olarak anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm salt bir g\u00fc\u00e7 ili\u015fkisine indirgenir. \u00dccret m\u00fccadeleleri, \u00fcretimin toplumsal ili\u015fkilerini patlatarak art\u0131 eme\u011fi s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. Ayn\u0131 d\u00f6nemde, Negri’nin de olumlu bir \u015fekilde al\u0131nt\u0131lad\u0131\u011f\u0131 Sraffa’n\u0131n baz\u0131 gen\u00e7 takip\u00e7ileri de benzer \u015fekilde \u00fccretler cephesinde ‘oru\u00e7 tutma’ \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunarak sermayeye k\u00e2r s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131na yan\u0131t olarak inovasyon yolunu dayatt\u0131lar. Yine de dil, niyetler ve kategoriler kesinlikle benzer olmaktan uzakt\u0131. Kamu harcamalar\u0131 fabrika-devletinin \u00fccret harcamalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde, planlamac\u0131 devletten kriz-devletine ge\u00e7i\u015f olgunla\u015f\u0131r. S\u00f6m\u00fcr\u00fc ve \u00fccret alg\u0131s\u0131 birbirini yans\u0131t\u0131r: \u00fccret talebi ve ard\u0131ndan gelir talebi Negri i\u00e7in basit\u00e7e sermaye ve devlete y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. Enflasyonu ta\u015feronla\u015ft\u0131rmayla birle\u015ftiren kapitalist yan\u0131t, ger\u00e7ekte t\u00fcm toplumu i\u015fe ko\u015far. Yetmi\u015fli y\u0131llar\u0131n ortas\u0131nda Negri’ye \u00f6zg\u00fc olan bu g\u00f6rme bi\u00e7imine g\u00f6re, emek s\u00fcrecinin ger\u00e7ekli\u011finde \u00f6nemli bir de\u011fi\u015fiklik m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir, sadece komuta yap\u0131s\u0131n\u0131n derinle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Bu noktaya gelindi\u011finde, Negri’nin – do\u011frudan Tronti’nin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 temeller \u00fczerine in\u015fa ederek – Steve Wright’\u0131n da birka\u00e7 kez belirtti\u011fi gibi, g\u00fc\u00e7l\u00fc irrasyonel \u00f6zelliklere sahip bir i\u015f\u00e7icili\u011fe \u015f\u00fcphesiz vizyoner g\u00fc\u00e7lerle hayat verdi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu, yararlanmaya ve ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 toplumsal ger\u00e7eklikle neredeyse hi\u00e7bir ili\u015fkisi olmaks\u0131z\u0131n, kendi kendine referans veren bir \u015fekilde geli\u015fen bir operaismo’dur. Geli\u015fme, kriz, devrim art\u0131k ayn\u0131 \u015feydir. Kendi kendini yeniden \u00fcreten ve somut olana at\u0131fta bulunman\u0131n amaca y\u00f6nelik bir tarih felsefesini do\u011frulamaktan ba\u015fka bir i\u015flevi olmayan idealist ve y\u0131k\u0131c\u0131 bir ayg\u0131tta dolay\u0131mlar aramak ya da ger\u00e7ekli\u011fin do\u011frulanmas\u0131n\u0131 talep etmek anlams\u0131zd\u0131r. D\u00fcr\u00fcst olmak gerekirse, bu kusurlar operaismo’nun ba\u015flang\u0131c\u0131ndan itibaren tespit edilebilir. Classe Operaia, 1962-63 y\u0131llar\u0131ndaki m\u00fccadelelerin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6nemsiz olarak de\u011ferlendirdi; oysa ger\u00e7ekte bunlar, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcmde ‘ba\u011f\u0131ms\u0131z bir de\u011fi\u015fken’ olarak \u00fccret kategorisine ampirik bir ge\u00e7erlilik kazand\u0131rd\u0131 ve bu da sistemin \u015fiddetli bir tepki vermesine yol a\u00e7t\u0131. Potere Operaio, 1968-69 m\u00fccadelelerinin, altm\u0131\u015fl\u0131 y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131ndaki ‘yat\u0131r\u0131ms\u0131z yeniden yap\u0131lanman\u0131n’ zaten k\u0131r\u0131lma noktas\u0131na kadar gerdi\u011fi eme\u011fin yetersizli\u011fine do\u011frudan sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ayn\u0131 zamanda eme\u011fin \u00fcretken g\u00fcc\u00fcndeki potansiyel art\u0131\u015f\u0131n tam olarak s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesine k\u0131s\u0131tlamalar getirdi\u011fini g\u00f6remeyerek, S\u0131cak Sonbahar ve sonras\u0131n\u0131 \u00fccret merkezli bir vizyonun deli g\u00f6mle\u011fine soktu. O halde, birka\u00e7 y\u0131l sonra Potere Operaio’nun, sermayenin \u00fcretim alan\u0131ndaki s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesine yan\u0131t verdi\u011fi eme\u011fin “yap\u0131s\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc” tan\u0131makta ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir<\/p>\n\n\n\n ‘Kitlesel i\u015f\u00e7i’nin \u0130talya’n\u0131n sava\u015f sonras\u0131 geli\u015fiminde artan bir \u00f6neme sahip oldu\u011fu do\u011frudur. Ancak bu, Potere Operaio’nun bir k\u0131sm\u0131n\u0131n varsayd\u0131\u011f\u0131 gibi, bu fig\u00fcr\u00fcn s\u0131n\u0131f bile\u015fiminin di\u011fer katmanlar\u0131na h\u00fckmedebilece\u011fi ve onlar\u0131 alt edebilece\u011fi anlam\u0131na gelmiyor. Bununla birlikte, yetmi\u015fli y\u0131llardan itibaren kapitalist ve antagonistik dinamikleri okumaya y\u00f6nelik \u015fema giderek kemikle\u015fti ve ileriye do\u011fru yans\u0131t\u0131ld\u0131. ‘Kitlesel i\u015f\u00e7i’ yerini ‘sosyalle\u015fmi\u015f i\u015f\u00e7i’ye, ‘siborg’a, s\u00f6zde ‘bili\u015fsellik’e ve hatta anlamdan yoksun bir kategori icat ederek ‘maddi olmayan i\u015f\u00e7i’ye b\u0131rakt\u0131. Y\u00f6ntem her zaman ve ne olursa olsun ayn\u0131yd\u0131: en ileri noktas\u0131nda stratejik \u00f6neme sahip bir sekt\u00f6re odaklanan ve \u00fczerine yeni bir siyasi ‘bahsin’ yat\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ‘e\u011filimi’ tan\u0131mlamak. B\u00f6ylece t\u00fcm teorik sistem siyasi olarak yeni fig\u00fcrlere do\u011fru y\u00f6nlendirilir ve s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde hegemonik ilan edilir. Bu fig\u00fcrlerin, \u00fczerine yeni bir bahis oynanacak yeni \u00e7at\u0131\u015fma bi\u00e7imlerini ifade etti\u011fi s\u00f6ylenmektedir.<\/p>\n\n\n\n Toni Negri, Grundrisse’nin okunmas\u0131 olmadan pek \u00e7ok i\u015f\u00e7i metninin m\u00fcmk\u00fcn olamayaca\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. 1968-70 y\u0131llar\u0131nda \u0130talyancaya \u00e7evrilen Grundrisse, yetmi\u015fli y\u0131llar\u0131n hareketinin bir t\u00fcr \u0130ncil’i haline geldi. \u0130\u015f\u00e7icilik pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan Grundrisse’nin Marksizm’iydi. Ku\u015fkusuz bu, bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ve \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici olabilecek bir metindir, ancak yaln\u0131zca t\u00fcm s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n bilincinde olarak ve Marx’\u0131n Kapital’i arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla geriye do\u011fru okundu\u011funda. Bunun yerine, operaismo Grundrisse’yi Kapital’e kar\u015f\u0131 okur. Ve e\u011fer Panzieri, Kapital ve Gotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi’ndeki say\u0131s\u0131z pasaja kar\u015f\u0131, Grundrisse’de do\u011frudan kapitalizmden kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015f i\u00e7in bir model g\u00f6rd\u00fcyse, Tronti de Kaba Defterler’in Kapital’in ilk cildinden ya da Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisine Bir Katk\u0131’dan politik olarak daha ileri oldu\u011funa karar verdi. Ancak Tronti bu siyasi patlamalar\u0131 bi\u00e7imsel bir nedene, hen\u00fcz kat\u0131 bir mant\u0131ksal arg\u00fcman d\u00fczenine hapsolmam\u0131\u015f daha kaba bir Marks\u00e7\u0131 a\u00e7\u0131klamaya ba\u011flad\u0131ysa, Marx’\u0131n \u00d6tesinde Marx \u00d6tesi Marx kitab\u0131nda Negri, Grundrisse’de hen\u00fcz Kapital’in nesnelle\u015fmi\u015f kategorilerine hapsolmam\u0131\u015f devrimci bir \u00f6znelli\u011fin etkisini ke\u015ffetti. Grundrisse yaln\u0131zca en ileri metin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Kapital’in kategorilerinin \u015feyle\u015fmi\u015f haline kar\u015f\u0131 kullan\u0131labilecek bir \u00f6znellik bollu\u011fu i\u00e7eren metin haline geldi. Bili\u015fsel emek merakl\u0131lar\u0131 gibi pek \u00e7ok epigon i\u00e7in sadece Grundrisse vard\u0131r – ve belki Makineler \u00dczerine Fragman’\u0131n sadece birka\u00e7 sayfas\u0131.<\/p>\n\n\n\n Grundrisse’yi ‘e\u011filim’in kitab\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren Negri, art\u0131k baz\u0131 denklemlerin ana hatlar\u0131n\u0131 \u00e7izebilirdi: i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 fabrika i\u00e7in neyse, \u00e7oklu\u011fun da metropol i\u00e7in o oldu\u011funa ikna olarak, end\u00fcstriyel i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n hegemonyas\u0131ndan metropollerdeki \u00e7okluklar\u0131n hegemonyas\u0131na ge\u00e7i\u015fi \u00e7\u0131karabilirdi. Fordist \u00fccret toplumunu y\u0131kan her \u015fey -\u00fcretken \u00f6znele\u015fme, piyasalar\u0131n k\u00fcreselle\u015fmesi, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda finansal entegrasyon ve otomasyon, bilgi ekonomisinin olumlanmas\u0131- \u00fccretler ve \u00fcretkenlik aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n art\u0131k kurulmas\u0131n\u0131n imkans\u0131z oldu\u011fu bir evrende yeni bir toplumsal fig\u00fcr\u00fc merkeze yerle\u015ftirmektedir. Negri’ye g\u00f6re, art\u0131k i\u015f\u00e7icili\u011fin \u00f6tesinde, t\u00fcm emek bi\u00e7imleri toplumsal olarak \u00fcretkendir. On dokuzuncu ve yirminci y\u00fczy\u0131llar\u0131n end\u00fcstriyel eme\u011fi hegemonyas\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fse, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n son on y\u0131llar\u0131nda ‘gayri maddi emek’ kilit noktay\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015ftir. Genel Ak\u0131l kapitalist \u00fcretimde hegemonik hale, bili\u015fsel gayri maddi emek de an\u0131nda \u00fcretken hale gelir. ‘Cognitariat’ sistemin i\u015flemesini sa\u011flayan temel \u00fcretici g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Bu tutumlara y\u00f6nelik ele\u015ftirel de\u011ferlendirmeler geli\u015ftirmeden \u00f6nce bile, bu t\u00fcr tutumlar\u0131n doksanl\u0131 y\u0131llar\u0131n gen\u00e7 ku\u015faklar\u0131nda ve ya\u015f\u00e7a bize daha yak\u0131n olanlarda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 eme\u011fine y\u00f6nelik bir kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011fa nas\u0131l katk\u0131da bulundu\u011fu ve bu kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l besledi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r: \u00e7al\u0131\u015fmaya kar\u015f\u0131 nefreti, bir nefret olmad\u0131\u011f\u0131 zaman, i\u015flere ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle art\u0131k ve gerici olarak g\u00f6r\u00fclen bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na y\u00f6nelik bir kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek. Ayn\u0131 zamanda bu tutumlar, de\u011fer \u00fcreten yeni emek bi\u00e7imlerinin alg\u0131lanmas\u0131n\u0131 da engellemektedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc somut ger\u00e7ekli\u011fi iptal ederek yerine bir kal\u0131p koymakta ve bug\u00fcn sermaye taraf\u0131ndan kullan\u0131lan eme\u011fin par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 karakterize eden maddi bi\u00e7imleri mu\u011flak bir kategori i\u00e7inde eritmektedir. Hem \u00e7at\u0131\u015fma ve uzla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n hem de kapitalist hegemonya ve i\u015fbirli\u011finin yeri olarak de\u011ferin dolays\u0131z \u00fcretimi, sanki hi\u00e7 var olmam\u0131\u015flar gibi, hi\u00e7bir zaman ger\u00e7ekten ele al\u0131nmaz. ‘Tart\u0131\u015fmal\u0131’ bir alan olarak kapitalist emek s\u00fcreci eksiktir, bu da i\u015f\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken de eksik oldu\u011fu anlam\u0131na gelir: e\u011fer itaatsiz de\u011fillerse, emek-g\u00fcc\u00fcd\u00fcrler; e\u011fer i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ysalar, eme\u011fe kar\u015f\u0131d\u0131rlar. ‘\u0130deolojik’ operaismo, i\u015f\u00e7ileri yaln\u0131zca \u00fccret talep ettiklerinde ya da emek performans\u0131n\u0131 olumsuzlad\u0131klar\u0131nda g\u00f6r\u00fcr: geri kalan zamanlarda makinelerle ayn\u0131 \u015feydirler. Eme\u011fin bu \u015fekilde yoklu\u011funda, kapitalist yeniden yap\u0131lanman\u0131n ger\u00e7ek \u00f6zelliklerine, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na kar\u015f\u0131 etkili ve verimli siyasi m\u00fcdahale bi\u00e7imlerine dikkat de eksik kal\u0131r. Geriye kalan, \u00e7a\u011fda\u015f kapitalizmde ger\u00e7ek anlamda yeni olana kar\u015f\u0131 tam bir k\u00f6rl\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Bu tarz i\u015f\u00e7icilikte, antagonizma hegemonik, de\u011fi\u015fken bir \u00f6znenin hareketlerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrken, e\u011filim a\u00e7\u0131s\u0131ndan art\u0131k hegemonik say\u0131lmayan \u00f6znelerin \u00e7at\u0131\u015fma bi\u00e7imleri bir Fellini filmindeki kal\u0131nt\u0131lar, an\u0131lar haline gelir. Operaismo’da \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015f Vittorio Rieser, Romano Alquati, Ferruccio Gambino, Sergio Bologna, Marco Revelli ve di\u011ferleri gibi di\u011fer yazarlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda olduk\u00e7a farkl\u0131 bir s\u00f6ylem g\u00f6r\u00fclebilir. Onlar\u0131nki ‘materyalist’ olarak adland\u0131r\u0131labilecek bir i\u015f\u00e7icilik, ‘ideolojik’ i\u015f\u00e7icili\u011fin dolamba\u00e7l\u0131 yollar\u0131ndan ka\u00e7may\u0131 ba\u015faran bir i\u015f\u00e7iciliktir. Yine de bu sonuncusu, di\u011ferlerinin haf\u0131zas\u0131n\u0131 iptal eden \u00e7e\u015fitli post-operaist iplikler \u00fcreterek, kendisini hayal g\u00fcc\u00fcne i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 olarak dayatmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Varsay\u0131lan bir e\u011filimin hegemonik \u00f6znelerini takip etmek yerine, bug\u00fcn s\u00f6m\u00fcr\u00fc temposunu e\u015fzamanl\u0131 hale getiren korkun\u00e7 ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir \u00f6z-de\u011ferlendirme mekanizmas\u0131na dahil olan bedenler ve zihinlerden ba\u015flamak daha faydal\u0131 olacakt\u0131r. Tarihselci a\u015famalar fikri olmaks\u0131z\u0131n, hem g\u00f6reli hem de mutlak art\u0131 de\u011feri kapsayan bir s\u00fcre\u00e7, bug\u00fcn sermaye taraf\u0131ndan k\u00fcreselle\u015ftirilen bir d\u00fcnyada yay\u0131lan y\u00fcksek teknolojiden yeni k\u00f6lelik bi\u00e7imlerine kadar \u00e7e\u015fitli art\u0131 emek ve emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc bi\u00e7imlerini ayn\u0131 \u00fcretken \u00f6rg\u00fc i\u00e7inde giderek daha fazla birle\u015ftirmektedir. Burada eme\u011fin \u00fcretken g\u00fcc\u00fcndeki s\u0131\u00e7ramalar, eme\u011fin h\u0131zland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f yo\u011funlu\u011fundan, toplumsal i\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fc uzatma \u00e7abas\u0131ndan ayr\u0131lamaz.<\/p>\n\n\n\n Steve Wright’\u0131n kitab\u0131 operaismo’nun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn irrasyonel savrulmalar\u0131n\u0131 g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131yorsa, ayn\u0131 zamanda post-i\u015f\u00e7i literat\u00fcr\u00fcn haf\u0131zas\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6lgede b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 deneyimlerin zenginli\u011fini de ortaya koyuyor. Wright’\u0131n kitab\u0131nda bize de\u011ferli g\u00f6r\u00fcnen ve bu nedenle \u0130talyancaya \u00e7evrilmesini destekledi\u011fimiz \u015fey, emek i\u00e7inde ve ruhanile\u015ftirilmi\u015f bir sermayenin inisiyatifine kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleler y\u00fcr\u00fcten kad\u0131n ve erkeklerin operaismo’sunun izini s\u00fcrme kapasitesidir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, zararl\u0131 ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 verilen m\u00fccadeleler ya da FIAT’taki m\u00fccadelelerle ilgili sayfalar, kad\u0131n ve erkek i\u015f\u00e7ilerin operaismo’sunun ak\u0131m\u0131n teorisyenlerinin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden nas\u0131l daha ileri oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Kitapta, sadece Primo Maggio’yu de\u011fil, doksanl\u0131 y\u0131llarda Altreragioni ile devam eden ‘rasyonel’ operaismo’nun yeralt\u0131 deneyimini ortaya \u00e7\u0131karma kapasitesi de dikkate de\u011ferdir.<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n geli\u015fme e\u011filiminden kurtulmay\u0131 beklerken bu e\u011filimi s\u00fcrd\u00fcrmek, Marx’\u0131n Kapital’in en kasvetli sayfalar\u0131nda deh\u015fete d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc kendi kendini yok etme senaryosuna giden yolu gittik\u00e7e h\u0131zland\u0131rmak anlam\u0131na gelmektedir. Bug\u00fcn eme\u011fin “kurtulu\u015fu” ile “emekten” kurtulu\u015f yine trajik bir \u015fekilde birbirinden ayr\u0131lm\u0131\u015f durumda: birincisi savunulmas\u0131 gereken i\u015fin ufkuna \u00e7ekilmi\u015f, ikincisi ise ekolojik kayg\u0131larla batm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. S\u00f6z konusu i\u015f, yak\u0131n zamanda Porto Marghera’daki Petrolchimico fabrikas\u0131nda oldu\u011fu ya da Thyssen Krupp trajedisinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, \u00e7evreyi kirleten bir fabrikada \u00e7al\u0131\u015fmak oldu\u011funda, bu yorum a\u00e7\u0131k bir kar\u015f\u0131tl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir; her ikisi de geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n belirtisi olan istisnai durumlara indirgenemez. Potere Operaio’nun Marghera grubunun k\u0131rk y\u0131l \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, tehlikeli \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131 bir ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak almak, kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl do\u011fas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mak anlam\u0131na gelmektedir. Bu, Sergio Bologna’n\u0131n bize hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 gibi, yaln\u0131zca kimyasal \u00fcretimin zehirlili\u011fini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyal ya\u015fam eksikli\u011fi, bitmek bilmeyen sigaralar, ruhsal rahats\u0131zl\u0131klar ve ultra-modern bilgi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131m\u0131z\u0131n hemoroidleri gibi zararl\u0131, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n yeni bi\u00e7imlerini de ele almak anlam\u0131na gelir.<\/p>\n\n\n\n