\u00c7eviren: Elif K\u00fc\u00e7\u00fckakg\u00fcl<\/p>\n\n\n\n
On y\u0131l \u00f6nce, 24 Nisan\u2019da, Banglade\u015f’teki tekstil fabrikas\u0131 Rana Plaza\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6kmesiyle 1.130’dan fazla i\u015f\u00e7i hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Tekstil sekt\u00f6r\u00fc tarihinin bu en k\u00f6t\u00fc facias\u0131ndan on y\u0131l sonra, benzer ba\u015fka bir faciay\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in gereken d\u00fczenlemeler hal\u00e2 hayata ge\u00e7irilmedi.
New York Times,\u201d Tekstil fabrikas\u0131ndaki yang\u0131n, kutulara d\u00fczg\u00fcnce katlanm\u0131\u015f polo g\u00f6mleklerin tutu\u015fmay\u0131 bekleyen alevler i\u00e7in g\u00fczel bir \u015f\u00f6len yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc katta ba\u015flad\u0131.” diye yazd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
25 Kas\u0131m 2000’de Banglade\u015f Dakka’ya yakla\u015f\u0131k 56 kilometre uzakl\u0131ktaki Chowdhury Knitwears’taki felakette elli iki ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti.
\u0130lerleyen y\u0131llarda bu yang\u0131n\u0131n tipik bir olay oldu\u011funu \u00f6\u011frendim. Aylar, y\u0131llar sonra yang\u0131n gibi end\u00fcstriyel felaketler Banglade\u015f’teki tekstil end\u00fcstrisinin ba\u015f\u0131na bela olmaya devam etti. Times’takine benzer makalelerin etkisine kap\u0131lm\u0131\u015f hissetmeye ba\u015flad\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc bu felaketlerin ard\u0131 arkas\u0131n\u0131n kesilmeyece\u011fini ama hi\u00e7bir \u015feyin de\u011fi\u015fmeyece\u011fini biliyordum. Ard\u0131ndan, on y\u0131l \u00f6nce, 24 Nisan\u2019da, her \u015feyin de\u011fi\u015fme ihtimali do\u011fdu. Tekstil sekt\u00f6r\u00fc tarihinin en b\u00fcy\u00fck felaketini g\u00f6rd\u00fc: Banglade\u015f’in ba\u015fkentinde sekiz katl\u0131 bir bina olan Rana Plaza \u00e7\u00f6kt\u00fc, 1.130’dan fazla ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetti, 2.500’den fazla ki\u015fi yaraland\u0131 veya kal\u0131c\u0131 olarak sakatland\u0131.
Fabrika y\u00f6netimi 23 Nisan’da binan\u0131n y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 biliyordu. Hatta bir televizyon ekibi bunu filmle\u015ftirmi\u015fti. Yine de 24 Nisan’da i\u015f\u00e7iler i\u015fe gitmek zorundayd\u0131.
Bir i\u015f\u00e7inin ifadesine g\u00f6re, binadaki bir tekstil \u015firketi olan Ether Tex, o g\u00fcn gelmeyen i\u015f\u00e7ileri bir ayl\u0131k maa\u015flar\u0131n\u0131 kesmekle tehdit etmi\u015fti. \u0130\u015f\u00e7iler, i\u015flerinin mi yoksa hayatlar\u0131n\u0131n m\u0131 daha \u00f6nemli oldu\u011funu sorgulad\u0131klar\u0131 i\u00e7in kim bilir daha ka\u00e7 tehdit ve tacize maruz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. \u015e\u00fcphesiz ki \u00e7ok\u2026
Tekstil \u0130malat\u00e7\u0131lar\u0131 Derne\u011fi, o s\u0131rada binada \u00fc\u00e7 binden fazla i\u015f\u00e7i oldu\u011funu kabul etti. A\u011f\u0131r dizel jenerat\u00f6rler sabah saat yakla\u015f\u0131k 9’da \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda binan\u0131n nihai \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc tetiklediler.<\/p>\n\n\n\n
Banglade\u015fli sivil g\u00f6n\u00fcll\u00fcler, 24 Nisan 2013’te Dhaka’n\u0131n eteklerindeki Savar’da Rana Plaza giysi binas\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesinin ard\u0131ndan kurtarma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na yard\u0131m ediyor. (Munir Uz Zaman \/ AFP via Getty Images) Rana Plaza, 1911’de New York City’de yer alan Manhattan’daki bir fabrikada 146 tekstil i\u015f\u00e7isinin hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi Triangle G\u00f6mlek Fabrikas\u0131 yang\u0131n\u0131ndan bile \u00e7ok daha korkun\u00e7tu. Bir anda t\u00fcm d\u00fcnya g\u00f6z\u00fcn\u00fc tekstil sekt\u00f6r\u00fcne dikti. Avrupa, Amerika Birle\u015fik Devletleri ve K\u00fcresel Kuzey’in farkl\u0131 b\u00f6lgelerindeki insanlar Banglade\u015f ve di\u011fer yerlerdeki tekstil sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn sa\u011fl\u0131k ve g\u00fcvenlik sorunlar\u0131yla dolu oldu\u011funu idrak ettiler. Ve Banglade\u015fliler, bina sahibi Sohel Rana’n\u0131n hesap vermesi gerekti\u011fini hemen fark etti.
Rana, yapay bir g\u00f6letin \u00fcst\u00fcne yap\u0131lacak bina in\u015faat\u0131 i\u00e7in izin alm\u0131\u015ft\u0131. \u0130zin belgesinin \u00fczerine yasad\u0131\u015f\u0131 olarak \u00fc\u00e7 kat daha in\u015fa etti ve ticari kullan\u0131m i\u00e7in in\u015fa edilmi\u015f bir binada end\u00fcstriyel faaliyetlere izin verdi. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck, halka, tekstil fabrikas\u0131 y\u00f6neticilerine ve i\u015f\u00e7ilere binan\u0131n g\u00fcvenli oldu\u011fu konusunda g\u00fcvence verdi.
Yaral\u0131lar\u0131n ve \u00f6lenlerin yak\u0131nlar\u0131, i\u015f\u00e7iler ve Banglade\u015f\u2019teki baz\u0131 politikac\u0131lar \u00fclkedeki g\u00fc\u00e7l\u00fc tekstil \u00fcreticilerinin ticari birli\u011finden acilen hesap sorulmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu. Ancak, Banglade\u015f, Vietnam, T\u00fcrkiye gibi \u00fclkelerde bir giysiden kazan\u0131lan paran\u0131n \u00e7o\u011fu, b\u0131rak\u0131n fabrikalar\u0131n bulundu\u011fu binan\u0131n sahibini ne onu yapan i\u015f\u00e7ilere ne de fabrika sahibine gidiyor. Aksine, Walmart ve Zara gibi K\u00fcresel Kuzey’deki \u00fcretim ve perakende markalar\u0131n\u0131n ezici bir hakimiyeti alt\u0131nda. \u00d6rne\u011fin, Walmart’\u0131n 2021’deki kazanc\u0131, o y\u0131l Banglade\u015f’in t\u00fcm GSY\u0130H’sinden neredeyse y\u00fczde 40 daha fazlayd\u0131. Bu durum, Walmart’a fason \u00fcreticilerin \u00fczerinde fiyat bask\u0131s\u0131 olu\u015fturmas\u0131na yol vererek ve \u00fcretimi ba\u015fka bir yere ta\u015f\u0131yabilme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn verdi\u011fi giderek b\u00fcy\u00fcyen \u00fcst\u00fc kapal\u0131 tehdit ile sekt\u00f6rdeki g\u00fcc\u00fcn b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 veriyor. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, fason \u00fcreticiler, \u00e7o\u011funlu\u011fu kad\u0131n olan i\u015f\u00e7ilerini d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlere, uzun \u00e7al\u0131\u015fma saatlerine, taciz ve sald\u0131r\u0131lara raz\u0131 etmeye zorluyor.
1990’lardan bu yana Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki at\u00f6lye kar\u015f\u0131t\u0131 hareket (anti-sweatshop movement), (fason \u00fcretim yapt\u0131ran-\u00e7.n.) b\u00fcy\u00fck markalar\u0131, i\u015f\u00e7ilerin \u00fcretim yapt\u0131klar\u0131 ko\u015fullar\u0131n sorumlulu\u011funu almaya zorlad\u0131. Y\u0131llar boyunca, baz\u0131 a\u011f\u0131rdan giden de\u011fi\u015fikliklere ra\u011fmen, \u00fcreticiler ve perakendeciler geri ad\u0131m atmay\u0131 reddettiler.<\/p>\n\n\n\n
Rana Plaza’dan sonra bu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti. De\u011fi\u015fmek zorundayd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok b\u00fcy\u00fck boyutta bir felaket halk\u0131n dikkatini \u00e7ok fazla \u00e7ekiyordu. Esasen, d\u00fcnya da “Daha fazla Rana Plaza\u2019ya hay\u0131r!” demi\u015fti. Tekstil end\u00fcstrisini olu\u015fturan daralan piramidin tepesindeki markalar\u0131 ve perakendecileri birbiriyle ili\u015fkilendirmek i\u00e7in y\u0131llarca s\u00fcren kampanyalar sonunda meyvesini vermeye ba\u015flad\u0131. \u0130nsanlar sorumlular\u0131 aramaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda; Benetton, Zara, Children’s Place, Primark ve Walmart gibi isimlerin, binadaki \u00e7ok say\u0131da tekstil fabrikas\u0131ndan tedarik yapan bir\u00e7ok markadan baz\u0131lar\u0131 oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Art\u0131k fabrikalar\u0131n veya \u00fcretim s\u00fcrecinin bi\u00e7imsel olarak yasal m\u00fclkiyetinden ka\u00e7\u0131narak su\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6rtbas edemezlerdi.
Bundan sonra olanlar da bu hikayedeki facian\u0131n bir par\u00e7as\u0131. Rana Plaza\u2019dan sonra iki hafta i\u00e7inde, h\u00fck\u00fcmet d\u0131\u015f\u0131 uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctler, K\u00fcresel Kuzey markalar\u0131n\u0131n temsilcileri ve Banglade\u015fli sendikalar, Banglade\u015f’te Bina ve Yang\u0131n G\u00fcvenli\u011fi Anla\u015fmas\u0131’n\u0131 haz\u0131rlamak i\u00e7in bir araya geldiler. \u00d6nceki y\u0131llarda geli\u015ftirilen mevcut bir modeli temel alarak, bu anla\u015fmayla daha g\u00fcvenli fabrika ko\u015fullar\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in iki y\u00fcze yak\u0131n markay\u0131 yasal olarak ba\u011flay\u0131c\u0131 bir sisteme oturttular. Art\u0131k bir\u00e7ok marka, Rana Plaza gibi fabrika felaketlerinden dava edilebilecekti. Anla\u015fma, ilk be\u015f y\u0131ll\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda daha g\u00fcvenli ko\u015fullar sa\u011flad\u0131. Kurum, ba\u011f\u0131ms\u0131z tefti\u015flerle i\u015f birli\u011fine haz\u0131r fabrikalar i\u00e7in bir d\u00fczeltme mekanizmas\u0131, istemeyenler i\u00e7in bir kara liste ve uluslararas\u0131 markalar\u0131n sorumlu oldu\u011fu yasal olarak ba\u011flay\u0131c\u0131 bir s\u00f6zle\u015fme sa\u011flad\u0131. May\u0131s 2021 itibariyle 1,8 milyondan fazla i\u015f\u00e7iyi i\u015f yeri g\u00fcvenli\u011fi konusunda bilgilendirdi ve 1.600’den fazla fabrikay\u0131 denetledi.
Anla\u015fman\u0131n samimi ama sert ele\u015ftirmenleri, onun yang\u0131nlar\u0131 ve di\u011fer bina g\u00fcvenli\u011fi sorunlar\u0131n\u0131 \u00f6nleyerek bir\u00e7ok hayat kurtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ediyor.
Anla\u015fman\u0131n sorumlular\u0131, anla\u015fman\u0131n \u00fccretler ve sendika \u00f6rg\u00fctlenmesi gibi konulara odaklanmamas\u0131 gibi ele\u015ftirilere yava\u015f yava\u015f ve s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa yan\u0131t vermeye ba\u015flad\u0131lar. Ve anla\u015fman\u0131n odak noktas\u0131 ne olursa olsun, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan pek \u00e7ok g\u00f6z\u00fcn art\u0131k Banglade\u015f tekstil end\u00fcstrisinin \u00fczerinde oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi, 2013’ten \u00f6nce olduk\u00e7a zay\u0131f olan ba\u011f\u0131ms\u0131z sendikac\u0131l\u0131\u011fa daha fazla eri\u015febilmenin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
2012’de Banglade\u015f’te bir sendikala\u015fm\u0131\u015f fabrika vard\u0131; Rana Plaza’dan k\u0131sa bir s\u00fcre sonraysa bu say\u0131 doksan alt\u0131 oldu. Bug\u00fcn bu say\u0131 1.200 civar\u0131nda ve bir sendika lideri, yakla\u015f\u0131k y\u00fcz\u00fcn\u00fcn iyi sendikalar oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.
Ancak t\u00fcm bu dikkat, Rana Plaza sonras\u0131 yeni siyasi g\u00fcc\u00fcn \u00fcstesinden gelebilecek ve sekt\u00f6r\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilecek s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn anahtar\u0131na \u00e7evrilmedi. 2018’e gelindi\u011finde, Banglade\u015f’in siyasi a\u00e7\u0131dan g\u00fc\u00e7l\u00fc tekstil \u00fcreticileri anla\u015fmay\u0131 sona erdirmek i\u00e7in bir dava a\u00e7t\u0131 ve anla\u015fma yava\u015f yava\u015f bozuldu.
Anla\u015fma k\u00fcresel i\u015fyeri e\u015fitsizli\u011finin ar\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda, \u00f6rg\u00fctl\u00fc ve g\u00fc\u00e7l\u00fc i\u015f\u00e7ilere kendilerini s\u00fcrekli olarak savunmalar\u0131 i\u00e7in yeterli bir alan yaratmam\u0131\u015f olmas\u0131 sebebiyle yaln\u0131zca dar ama\u00e7lar i\u00e7in ge\u00e7ici bir y\u00f6neti\u015fim \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyd\u00fc. Ancak i\u015f\u00e7ilerin sendikalar gibi kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00f6rg\u00fctlenmesiyle ger\u00e7ekle\u015febilecek t\u00fcrden bir de\u011fi\u015fim i\u00e7in kal\u0131c\u0131 bir mekanizma de\u011fildi. Banglade\u015f’te sendikalar geni\u015fledi, ancak tekstil end\u00fcstrisi patronlar\u0131 \u00fczerinde \u00f6nemli bir kontrol mekanizmas\u0131 g\u00f6revi g\u00f6recek kadar ileri gidemedi.
<\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7 olarak, anla\u015fman\u0131n etkisi ortadan kalkt\u0131ktan sonra ne olaca\u011f\u0131na dair \u00e7ok az fikir ve ondan da az taahh\u00fct var gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Rana Plaza’n\u0131n ge\u00e7mi\u015fte kalmas\u0131yla, tekstil \u00fcreticileri, uluslararas\u0131 markalar ve perakendeciler art\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek i\u00e7in \u00e7ok az bask\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131.
Denemeden bilemeyiz. Banglade\u015f’te son be\u015f y\u0131lda anla\u015fman\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131yla, Banglade\u015fli tekstil i\u015f\u00e7isi \u00f6l\u00fcmleri \u015fimdiden artmaya ba\u015flad\u0131. 2020 y\u0131l\u0131na kadar i\u015f cinayetlerinin say\u0131s\u0131 bire d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc, ancak ertesi y\u0131l anla\u015fman\u0131n uygulanmas\u0131 yerel bir kuruma devredildikten sonra bu say\u0131 tekrar on \u00fc\u00e7e \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130\u015f kazalar\u0131 da artt\u0131. Pandemi ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda markalar tekstil sipari\u015flerini an\u0131nda keserek Banglade\u015f gibi t\u00fcm \u00fclkeleri k\u00fcresel ekonominin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n insaf\u0131na b\u0131rakt\u0131. Konu\u015ftu\u011fum tekstil sendikas\u0131 liderlerine g\u00f6re, Banglade\u015f’in tekstil sekt\u00f6r\u00fcndeki sendikac\u0131l\u0131k, 2013’ten \u00f6nceki bask\u0131lanm\u0131\u015f durumuna geri d\u00f6n\u00fcyor. Akademisyen ve film yap\u0131mc\u0131s\u0131 Chaumtoli Huq’un bana s\u00f6yledi\u011fi gibi, anla\u015fma, Banglade\u015f’teki i\u015f\u00e7i ve sendika g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rmak i\u00e7in “kaybedilmi\u015f bir f\u0131rsat”a d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.
\u00dcz\u00fcc\u00fc bir \u015fekilde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yere geri d\u00f6nd\u00fck. \u015eimdilik Banglade\u015f fabrikalar\u0131 daha g\u00fcvenli. Ama o fabrikalarda sendikala\u015fmak neredeyse her zamanki kadar zor. Banglade\u015f, faciadan bu yana daha da zenginle\u015fti, ancak \u00fclke, Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130nsani Geli\u015fme Endeksi’nde 191 \u00fclke aras\u0131nda 129. s\u0131rada yer al\u0131yor. Bu durum tekstil i\u015f\u00e7ilerinin \u00f6rg\u00fctl\u00fc isyan\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece devam edecektir. Bununla birlikte, Rana Plaza halk\u0131n haf\u0131zas\u0131ndan silinirken, bu 1.130’dan fazla \u00f6l\u00fcm, Banglade\u015f d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fcnya taraf\u0131ndan neredeyse unutulmu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00c7eviren: Elif K\u00fc\u00e7\u00fckakg\u00fcl On y\u0131l \u00f6nce, 24 Nisan\u2019da, Banglade\u015f’teki tekstil fabrikas\u0131 Rana Plaza\u2019n\u0131n \u00e7\u00f6kmesiyle 1.130’dan fazla i\u015f\u00e7i hayat\u0131n\u0131 kaybetti. Tekstil sekt\u00f6r\u00fc tarihinin bu en k\u00f6t\u00fc facias\u0131ndan on y\u0131l sonra, benzer ba\u015fka bir faciay\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in gereken d\u00fczenlemeler hal\u00e2 hayata ge\u00e7irilmedi.New York Times,\u201d Tekstil fabrikas\u0131ndaki yang\u0131n, kutulara d\u00fczg\u00fcnce katlanm\u0131\u015f polo g\u00f6mleklerin tutu\u015fmay\u0131 bekleyen alevler i\u00e7in g\u00fczel<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2658,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[147,40,32,1,36],"tags":[120,123,77],"class_list":["post-2657","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ceviriler","category-dunyadan-haberler","category-duyurular","category-genel","category-guncel","tag-faaliyet","tag-genclik","tag-ogrenci"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2657","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2657"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2657\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2659,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2657\/revisions\/2659"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2658"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2657"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2657"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2657"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}