<\/p>\n\n\n\n
Takvimler 17 Eyl\u00fcl\u2019\u00fc g\u00f6sterdi\u011finde \u0130ran\u2019da bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ate\u015fi yak\u0131ld\u0131:<\/p>\n\n\n\n
Jin Jiyan Azadi!
Zen Zendegi Azadi!
Kad\u0131n Ya\u015fam \u00d6zg\u00fcrl\u00fck!<\/p>\n\n\n\n
\u0130ran\u2019\u0131n Rojhilat b\u00f6lgesinde ya\u015fayan 22 ya\u015f\u0131ndaki Jina Mahsa Amini, “ahlak polisi” olarak bilinen \u0130r\u015fad devriyeleri taraf\u0131ndan “ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc kurallar\u0131na uymad\u0131\u011f\u0131” gerek\u00e7esiyle g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131. G\u00f6zalt\u0131nda uygulanan i\u015fkence sonucunda hastaneye kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. Mahsa Amini\u2019nin katledilmesinden hemen sonra \u0130ran\u2019da mevcut rejimin in\u015fa edildi\u011fi 1979 y\u0131l\u0131ndan bu yana ilk defa kad\u0131nlar \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde bir ayaklanma ba\u015flad\u0131. \u0130ran\u2019da ya\u015fayan halklar otoriter \u0130ran rejimine ve rejimin g\u00fcvenlik ayg\u0131tlar\u0131na kar\u015f\u0131 sokaklardan kamp\u00fcslere oradan da i\u015f\u00e7i grevlerine kadar geni\u015f bir direni\u015f hatt\u0131nda bulu\u015ftu. Farkl\u0131 toplumsal kesimleri birle\u015ftiren unsur ise mevcut rejimi ortadan kald\u0131rma umudunun \u00f6rg\u00fctlenmesi oldu. Bu umut; Tahran\u2019da bir ate\u015f, Rojhilat\u2019ta bir barikat, Tebriz\u2019de bir slogan olarak rejimin kar\u015f\u0131s\u0131na dikiliyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6\u011frenci Faaliyeti olarak \u0130ran rejimi d\u00f6neminde ya\u015fanm\u0131\u015f en uzun direni\u015f \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan bu ayaklanman\u0131n gidi\u015fat\u0131n\u0131, gelece\u011fe dair neler g\u00f6sterdi\u011fini ve \u00f6\u011frenci-gen\u00e7li\u011fin eylemlerdeki rol\u00fcn\u00fc \u0130ran Uzman\u0131 ve Siyaset Bilimci Arif Keskin ile konu\u015ftuk.<\/p>\n\n\n\n
Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong> Mahsa Amini protestolar\u0131 ile \u0130ran\u2019daki direni\u015fin 4. ay\u0131na girdik. Bu protestolar\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerde devam etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130lk olarak Mahsa Amini protestolar\u0131ndan \u00f6nceki s\u00fcreci sormak isteriz, \u0130ran\u2019daki direni\u015fin bu a\u015famaya gelece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclebiliyor muydu? Bug\u00fcne kadarki s\u00fcre\u00e7ten biraz bahsedebilir misiniz?<\/p>\n\n\n\n Arif Keskin:<\/strong> Dilerseniz \u00f6ncelikle bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izeyim. Bak\u0131n\u0131z 1979\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u0130ran Devrimi bug\u00fcnk\u00fc kad\u0131nlar\u0131 ve gen\u00e7leri anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. 1979 \u0130ran Devrimi\u2019nin ard\u0131ndan kurulan \u0130slam Cumhuriyeti\u2019ndeki y\u00f6neticilerin kast\u0131 dini hem devletin kurallar\u0131n\u0131 hem toplumun hayat\u0131n\u0131 belirleyecek \u015fekilde kullan\u0131p -devlet ayg\u0131t\u0131 olarak- kurallar\u0131 belirleme ve denetleme yetkisini elde bulundurmakt\u0131. Bu do\u011frultuda y\u00f6neticiler, insanlar\u0131n nas\u0131l giyinece\u011fine ne yiyece\u011fine ne i\u00e7ece\u011fine nerede ve nas\u0131l gezece\u011fine dair ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir eylem program\u0131 haz\u0131rlad\u0131lar. \u00d6rne\u011fin erkekler i\u00e7in jiletle sakal kesmeyi yasaklad\u0131lar, kot pantolonu yasaklad\u0131lar, sa\u00e7 uzatmay\u0131 yasaklad\u0131lar, kad\u0131nlar i\u00e7in zaten tesett\u00fcr zorunlu hale getirildi, toplumsal alanda e\u011flence yerleri ve i\u00e7kili yerler kapat\u0131ld\u0131. Ramazan ay\u0131nda d\u0131\u015far\u0131da yemek yedi\u011finiz takdirde k\u0131rba\u00e7land\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir d\u00fczen olu\u015fturuldu. Bu d\u00fczenle birlikte toplum ve devlet aras\u0131nda ya\u015fam tarz\u0131yla ilgili problemler oldu. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplum devletin ona dayatt\u0131\u011f\u0131 ya\u015fam\u0131 kabullenmek istemedi, bu kabullenmeme durumunun yaratt\u0131\u011f\u0131 kriz Mahsa Amini s\u00fcrecinde patlak verdi. <\/strong>Protestolarda dile getirilen \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talebinin arkas\u0131nda 1979\u2019dan bug\u00fcne kadar gelen bir bask\u0131 ve bu bask\u0131n\u0131n farkl\u0131 zamanlarda k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 da olsa geni\u015f y\u0131k\u0131mlara yol a\u00e7an yans\u0131mas\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bahsetti\u011fimiz bask\u0131 hali bo\u015fanmalara, intiharlara, \u00fclkeden ka\u00e7malara, kad\u0131nlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131n alt\u00fcst olu\u015funa sebep olmu\u015ftur. Mesela \u0130ran\u2019da lise \u00f6\u011frencisi gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n kendilerine zarar verme oranlar\u0131 ciddi \u015fekilde y\u00fcksektir.<\/p>\n\n\n\n Buraya kadar meselenin tek y\u00f6n\u00fcn\u00fc ele ald\u0131k, Mahsa Amini olay\u0131 sadece kad\u0131nlar\u0131n alan\u0131yla ilgili de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u00fclkenin ekonomik anlamda ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131yla da ilgili. Mesela 1979 \u0130ran Devrimi e\u015fitlik, adalet, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u00f6ylemini temel alm\u0131\u015ft\u0131 fakat 1979\u2019dan sonra kurulan d\u00fczen e\u015fitli\u011fi de adaleti de \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de sa\u011flamad\u0131. Refahtan yoksun, yoksul bir toplum ve ba\u015far\u0131s\u0131z bir devlet ayg\u0131t\u0131 olu\u015fturdu. Bu ba\u015far\u0131s\u0131z devlet ayg\u0131t\u0131 kad\u0131nlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 ilgilendirmekle kalmad\u0131, arkas\u0131nda \u00fclkenin bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcnden tutun insanlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 ilgilendiren bir\u00e7ok alana dair bir y\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz sorun b\u0131rakt\u0131. Asl\u0131nda biz \u015fu anda 1979\u2019dan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar k\u00fcm\u00fclatif olarak onlarca y\u00fczlerce sorunun sokaktaki yans\u0131mas\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong> Daha \u00f6ncesinde de rejim taraf\u0131ndan kad\u0131nlara \u015fiddet uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Bu eylemin \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndaki \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc hangi ko\u015fullar yaratt\u0131?<\/p>\n\n\n\n Arif Keskin:<\/strong> Bu eylemin tarihsel arka plan\u0131ndan biraz \u00f6nce bahsettim ama s\u00fcrecin somut, \u00f6zellikle de gen\u00e7lerle ilgili taraf\u0131ndan da bahsetmek isterim. Bak\u0131n\u0131z \u0130ran 2005\u2019te kapsaml\u0131 \u00f6rt\u00fcnme iffet plan\u0131 haz\u0131rlad\u0131. Bu plan, devlet eliyle zorunlu \u00f6rt\u00fcnme \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7erisinde \u00f6rg\u00fctlendi. Spordan sinema end\u00fcstrisine kadar zorunlu \u00f6rt\u00fcnme temel al\u0131nd\u0131. Mesela \u0130ran filmlerinde g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz kad\u0131nlar\u0131n sa\u00e7\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fckmesi, erkeklerle kad\u0131nlar\u0131n el ele olmas\u0131 yasak. A\u00e7\u0131lacak spor alanlar\u0131nda da zorunlu \u00f6rt\u00fcnme 2005\u2019ten sonra daha bask\u0131n hale geldi.<\/p>\n\n\n\n Uydu televizyonlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla toplumsal bilin\u00e7 de ciddi bir bi\u00e7imde artt\u0131, insanlar kendi ya\u015fam tarz\u0131yla d\u00fcnyadaki ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma olanaklar\u0131n\u0131 elde ettiler. Bu sosyal \u015febekenin varl\u0131\u011f\u0131yla birlikte \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin i\u00e7erisindeki \u00e7eli\u015fkiler ve tutars\u0131zl\u0131klar daha g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale geldi. Bu geli\u015fmelerin t\u00fcm\u00fc gen\u00e7lerin bilincini etkiledi. Bak\u0131n\u0131z \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti \u201cAmerika\u2019ya \u00f6l\u00fcm!\u201d diyor, \u015fu an sokakta slogan atan gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131 Amerika\u2019ya ba\u011fl\u0131yor. Ama mevcut verilere g\u00f6re \u0130ran yetkililerinin 6500 \u00e7ocu\u011fu Avrupa\u2019da ve Amerika\u2019da e\u011fitim al\u0131yor. Bu \u00e7ocuklar\u0131n Avrupa\u2019da ve Amerika\u2019da e\u011fitim almas\u0131 da \u0130ran\u2019daki gen\u00e7leri ciddi bi\u00e7imde etkiliyor. Gen\u00e7ler \u201cNas\u0131l olabiliyor bu? Biz burada yoksulken, fakirken, \u00f6\u011frenim imkan\u0131 bulamazken bu \u00e7ocuklar orada nas\u0131l e\u011fitim alabilir? Bize burada sa\u00e7\u0131n \u015fu kadar g\u00f6z\u00fckecek veya g\u00f6z\u00fckmeyecek bask\u0131s\u0131 yap\u0131l\u0131rken senin evlad\u0131n nas\u0131l Amerika\u2019da Avrupa\u2019da hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilir?\u201d diyor. Rejim bu \u015fekilde ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc gen\u00e7lere g\u00f6stermi\u015f oluyor. Gen\u00e7ler bu rejim i\u00e7erisinde geleceklerine dair umuda sahip de\u011filler ve bu umutsuzluk onlar\u0131n hayatla olan ili\u015fkisini ciddi bir bi\u00e7imde etkiliyor. \u0130ranl\u0131 gen\u00e7lerin gelece\u011fe dair umutlar\u0131n\u0131n olmamas\u0131, hayatla ili\u015fkilerinin kesik olmas\u0131 ve s\u00fcrekli kendilerini k\u00f6t\u00fc hissederek ya\u015famalar\u0131 onlar\u0131n karakteristik \u00f6zelli\u011fi haline gelmi\u015ftir. Gen\u00e7ler hayatlar\u0131n\u0131n her alan\u0131nda kendilerini a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n 2005\u2019ten sonra ortaya \u00e7\u0131kan \u0130r\u015fad Devriyesi ve ahlak polisi kad\u0131nlara ciddi oranda yanl\u0131\u015f davran\u0131\u015flarda bulundu, kad\u0131nlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu \u0130r\u015fad Devriyesi taraf\u0131ndan tacize u\u011frad\u0131. \u0130r\u015fad Devriyesi taraf\u0131ndan karakola g\u00f6t\u00fcr\u00fclen insanlar ba\u015flar\u0131na ne gelece\u011fini bilmediklerinden dolay\u0131 korkuya kap\u0131lmaktayd\u0131. Ahlaks\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ta kendisi olarak g\u00f6r\u00fcnen ahlak polisi kad\u0131nlar\u0131 hayatlar\u0131n\u0131n her alan\u0131nda tedirgin etmekteydi, bu tedirginlik kamusal alandaki hayat\u0131 \u015fekillendiren bir unsur haline gelmi\u015fti. Nihayetinde bask\u0131lanma durumu \u00f6fkeyle kar\u015f\u0131l\u0131k buldu. Mahsa Amini\u2019den \u00f6nce de \u00f6ld\u00fcr\u00fclen bir\u00e7ok kad\u0131n vard\u0131 fakat toplum t\u00fcm bilinciyle Mahsa Amini ile bir t\u00fcr \u00f6zde\u015flik kurdu. \u201cOnun yerinde ben de olabilirdim, benim karde\u015flerim de olabilirdi, benim k\u0131z\u0131m da olabilirdi…\u201ddenildi. Bu \u00f6zde\u015flik 1979\u2019 dan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze \u00f6fke olarak soka\u011fa yans\u0131d\u0131, biz bunu Mahsa Amini\u2019de g\u00f6rm\u00fc\u015f olduk.<\/p>\n\n\n\n \u0130r\u015fad Devriyeleri \u00f6zellikle 1980\u2019den sonra sokaklar\u0131 dola\u015f\u0131p insanlar\u0131n hayat\u0131n\u0131 denetleyen kurumlar oldu. Zaman i\u00e7inde isimleri de\u011fi\u015fse de farkl\u0131 kurumlar hep sokakta insanlar\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 denetlediler, hep vard\u0131 bu kurumlar. \u0130r\u015fad devriyesi 2005\u2019te olu\u015fturuldu. Biraz \u00f6nce dedi\u011fim gibi 2005\u2019te kapsaml\u0131 iffet ve \u00f6rt\u00fcnme plan\u0131 haz\u0131rland\u0131. Bu plan \u00e7er\u00e7evesinde \u0130r\u015fad Devriyesi de harekete ge\u00e7ti. \u0130r\u015fad Devriyesi\u2019nin as\u0131l amac\u0131 sokaktaki insanlar\u0131n k\u0131l\u0131k k\u0131yafetlerini denetlemek, \u201ckurallara uygun olmad\u0131\u011f\u0131\u201d takdirde uyarmak ve bir \u015fekilde de onlar\u0131 karakola g\u00f6t\u00fcr\u00fcp onlarla konu\u015fmak \u015feklinde \u00f6zetlense de polisin bir par\u00e7as\u0131 olarak hareket etti\u011fi i\u00e7in hep \u015fiddetle \u00f6zde\u015fle\u015ftirilerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar geldi.<\/p>\n\n\n\n Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong> \u0130r\u015fad Devriyesi ile ilgili 2005\u2019i vurgulad\u0131n\u0131z, bu yap\u0131n\u0131n olu\u015fumuna 2005\u2019te neden ihtiya\u00e7 duyuldu? 1979 \u0130ran \u0130slam Devrimi\u2019nden sonraki s\u00fcrece bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda 2005\u2019te r\u0131za \u00fcretmez hale gelindi\u011fi i\u00e7in mi \u0130r\u015fad Devriyesi diye bir organ olu\u015fturulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131?<\/p>\n\n\n\n Arif Keskin: <\/strong>Evet, 1979\u2019dan sonra zaten b\u00f6yle bir kapanma vard\u0131 ama 2005\u2019 e gelince \u0130ran rejimi ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funu fark etti. Asl\u0131nda sek\u00fclerle\u015fmeyi sokaklarda, caddelerde daha fazla g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131. \u0130ran rejiminin hayal ettikleri sokakta g\u00f6rd\u00fckleri de\u011fildi. Hayal etti\u011fi kad\u0131nlar\u0131n daha fazla kapanmas\u0131yd\u0131 ama 2005\u2019e gelindi\u011finde kad\u0131nlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131n k\u00f6kl\u00fc olarak de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6rd\u00fc. \u00d6zellikle de 1997\u2019den sonras\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, 1997\u2019de \u0130ran\u2019da reformcu Muhammet Hatemi iktidardayd\u0131. Reform ve bereket d\u00f6neminde biraz da olsa bu bask\u0131 gev\u015fetilmi\u015fti o nedenle kamusal alanlarda caddelerde, sokaklarda rejimin k\u0131l\u0131k k\u0131yafet anlay\u0131\u015f\u0131na uygun olmayan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler olu\u015fmu\u015ftu. Bu sebeple 2005\u2019te yeniden \u0130r\u015fad Devriyesi\u2019ni ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar. Yani asl\u0131nda 2005\u2019te iflaslar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcler ve bu iflaslar\u0131n\u0131 durdurma, toparlama karar\u0131 ald\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong> Bir\u00e7ok kaynaktan da sizin yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z yaz\u0131lardan da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz kadar\u0131yla Mahsa Amini eylemlerine kad\u0131nlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Kad\u0131nlar\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmesinin eylemin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131na dair herhangi bir etkisi oldu mu? S\u0131k\u00e7a duydu\u011fumuz bir slogan olan \u201cJin Jiyan Azadi \u201cslogan\u0131n\u0131 \u0130ran\u2019da K\u00fcrt\u00e7eye y\u00f6nelik bask\u0131c\u0131 ortam\u0131n olu\u015fmas\u0131na bir tepki olarak de\u011ferlendirebilir miyiz?<\/p>\n\n\n\n Arif Keskin:<\/strong> \u00d6ncelikle \u015funu s\u00f6yleyeyim, T\u00fcrkiye\u2019de Jin jiyan azadi slogan\u0131 kullan\u0131l\u0131yor fakat \u0130ran\u2019da Jin jiyan azadi kullan\u0131lm\u0131yor Jin jiyan azadi\u2019nin Fars\u00e7as\u0131 olan Zen zendegi azadi kullan\u0131l\u0131yor, buna daha sonra de\u011finece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n Kad\u0131nlar\u0131n \u00f6nc\u00fc konumda olmas\u0131n\u0131n etkisi tabii ki oldu, \u00f6zellikle gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n alanda olmas\u0131 insanlar\u0131 daha fazla etkiledi. Nas\u0131l etkiledi insanlar\u0131? \u0130ran rejiminin adamlar\u0131n\u0131n \u201cGen\u00e7 k\u0131zlar oraya geldiyse sevgilisiyle gelir\u201d ya da \u201cGen\u00e7ler oraya arkada\u015f gruplar\u0131yla gelir\u201d \u015feklinde s\u00f6ylemleri var. Do\u011fru, asl\u0131nda lise arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu bir d\u00f6nem ve do\u011fal olarak bu durum arkada\u015f gruplar\u0131n\u0131 eylem alan\u0131na \u00e7ekebilir ama ben meseleyi bu kadar basite indirgemememiz taraftar\u0131y\u0131m. Eylemlere kad\u0131nlar \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmi\u015f olsalar da sadece kad\u0131nlar de\u011fil gen\u00e7ler de cesaretleriyle, geri ad\u0131m atmamalar\u0131yla, direnmeleriyle, vazge\u00e7memeleriyle toplumu etkiledi. Asl\u0131nda bir y\u00f6n\u00fcyle \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti gibi otoriter rejimlerin temeli korkudur. Korkutarak var olabilirler. Kad\u0131nlar\u0131n cesareti korku ortam\u0131n\u0131n belli bir derecede zay\u0131flamas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Bu zay\u0131flama da s\u00fcrece daha fazla insan\u0131n kat\u0131lmas\u0131na zemin haz\u0131rlad\u0131. \u0130kinci \u00f6nemli unsur Mahsa Amini olay\u0131n\u0131n kad\u0131nlar\u0131n hepsinin problemi olmas\u0131yd\u0131. K\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n, gen\u00e7lerin g\u00fcvende olmamalar\u0131 b\u00fct\u00fcn ailelerin problemidir, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n vicdani ve ahlaki problemidir. Aileler \u201c\u00d6yle bir d\u00fczen kurduk ki kendi k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z bile do\u011fru d\u00fczg\u00fcn ya\u015fayam\u0131yor.\u201d diyerek asl\u0131nda k\u0131z \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 her problemde kendilerini sorumlu g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Bundan dolay\u0131 meselenin vicdani etkisi de s\u00f6z konusuydu k\u0131zlar\u0131n alana gelmesinde. Gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n alanda olmas\u0131 \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc daha \u00e7ok g\u00f6sterdi. G\u00f6sterilerin ilk g\u00fcnlerinde \u00f6ld\u00fcr\u00fclen k\u0131zlar\u0131n hepsi 17 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc. D\u00fcnyan\u0131n kurtulu\u015fu benim elimdedir diyen bir rejim gencecik k\u0131zlar\u0131 tesett\u00fcre girmek istemedi\u011fi i\u00e7in \u00f6ld\u00fcrd\u00fc, bu hem d\u00fcnyada hem \u0130ran\u2019da ciddi sars\u0131nt\u0131 yaratt\u0131. Kad\u0131nlar alana gelerek o karanl\u0131k ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Protestolardan \u00f6nce insanlar\u0131n \u0130ran\u2019a bak\u0131\u015f\u0131 farkl\u0131yd\u0131 ama bu olaylar insanlar\u0131n ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmesini sa\u011flad\u0131. Devletin i\u00e7indeki insanlar\u0131 da vicdanen derinden yaralad\u0131 Mahsa Amini\u2019nin ve gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc. Bunun izah edilecek bir yan\u0131 yok bu gen\u00e7ler ter\u00f6rist de\u011fillerdi. \u00d6zellikle kad\u0131nlar\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ve alanda olmalar\u0131n\u0131n etkisi de \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck oldu. <\/p>\n\n\n\n Asl\u0131nda kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc toplumsal \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fctlerinden biridir. Demokrasinin de \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn de toplumun kalitesinin de en \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fctlerinden biri ; kad\u0131nlar\u0131n ya\u015famlar\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck durumlar\u0131 ve i\u015f alan\u0131nda ne yapt\u0131klar\u0131 gibi unsurlard\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n kararl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri ba\u015fka gruplar\u0131n alana kat\u0131lmas\u0131na f\u0131rsat yaratm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong> Sizin de s\u00f6yledi\u011finiz gibi gittik\u00e7e b\u00fcy\u00fcyen protesto eylemlerini bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan rejim daha b\u00fcy\u00fck bir tepkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. T\u00fcrkiye\u2019den \u00f6rnek verecek olursak 2013 y\u0131l\u0131nda Gezi Park\u0131 Eylemlerinde ayn\u0131 tepkiyi T\u00fcrkiye\u2019de de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Bir soka\u011fa \u00e7\u0131k\u0131\u015f, bir protesto vard\u0131. Yine ayn\u0131 \u015fekilde rejim taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131k\u00e7atoplum taraf\u0131ndan daha \u00e7ok sahiplenilmi\u015fti. \u0130ran\u2019da da direni\u015flerin artmas\u0131 polis \u015fiddetiyle e\u015fde\u011fer miydi? Mahsa Amini protestolar\u0131nda bir\u00e7ok insan \u00f6ld\u00fc bu durum insanlar\u0131n soka\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131na engel olmad\u0131 aksine direni\u015fin artmas\u0131n\u0131 da sa\u011flad\u0131 desek do\u011fru olur mu?<\/p>\n\n\n\n Arif Keskin:<\/strong> Asl\u0131nda polisin \u015fiddeti protestolar\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Mahsa Amini\u2019nin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra polis s\u00fcreci do\u011fru d\u00fczg\u00fcn y\u00f6netseydi belki bug\u00fcn b\u00f6yle bir olayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmazd\u0131k. Polis \u015fiddetinin en \u00f6nemli \u00f6rne\u011fi olan Belucistan\u2019da \u201ckanl\u0131 cuma\u201d dedikleri bir g\u00fcn 90 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fcler. Asl\u0131nda Belucistan\u2019daki protesto g\u00f6sterileri Mahsa Amini ile ilgili de\u011fildi, Rask\u2019ta bir polis m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn gen\u00e7 bir k\u0131za tecav\u00fcz etmesi protesto ediliyordu. 90 ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan \u015fu anda Beluciler islam rejimini affettirmiyor; \u015fiddet bitirmiyor, korkutmuyor tam tersine k\u00f6r\u00fckl\u00fcyor. Dikkat ederseniz \u00f6ld\u00fcr\u00fclenlerin bir, \u00fc\u00e7, yedi ve k\u0131rk\u0131nc\u0131 g\u00fcnleri rit\u00fcele d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, mezarl\u0131k ziyaretleri protesto haline gelmi\u015f. \u00d6len insan \u00f6ld\u00fckten sonra hangi kentten olursa olsun oradaki insanlar\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc protestolara kat\u0131l\u0131yor. \u0130ran toplumu k\u00f6kl\u00fc olarak de\u011fi\u015fmi\u015ftir. \u00d6ld\u00fcrmeyi affetmiyor, bir ki\u015finin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan onlarca ki\u015fi geliyor. \u0130ran y\u00f6netimi de bunu fark etmi\u015f durumda ve korkuyorlar. Y\u00f6netimin uygulad\u0131\u011f\u0131 \u015fiddet olaylar\u0131 bitirmiyor tam tersine b\u00fcy\u00fcmesini ve yay\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong> \u0130ran\u2019da \u00f6\u011frencilerin bu eyleme kat\u0131lmalar\u0131n\u0131n temelinde gelecek kayg\u0131s\u0131 oldu\u011fu vurgusunu yapm\u0131\u015ft\u0131n\u0131z. \u00d6zellikle merak etti\u011fimiz \u015feyler var. Bir\u00e7ok \u00fcniversiteden \u00f6\u011frencilerin mar\u015flar s\u00f6yledi\u011fine, soka\u011fa \u00e7\u0131k\u0131p protestolara greve destek verdi\u011fine tan\u0131k oluyoruz. Bu \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir \u015fey mi yoksa direni\u015f kendili\u011finden mi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131?<\/p>\n\n\n\n Arif Keskin<\/strong>: Asl\u0131nda bu protesto \u00f6rg\u00fcts\u00fcz ve lidersizdi. Belli herhangi bir ideoloji i\u00e7inde tan\u0131mlayamayaca\u011f\u0131m\u0131z par\u00e7al\u0131,\u00f6rg\u00fcts\u00fcz, amorf, \u00e7o\u011ful, birbiriyle organik ili\u015fkide olmayan \u00e7ok farkl\u0131 kesimlerin bir araya geldi\u011fi bir hareketti. Bu durum \u00fcniversitede de b\u00f6yledir. \u00dcniversitelerde de \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fckten ziyade kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kan par\u00e7al\u0131, da\u011f\u0131n\u0131k ve fak\u00fclte bazl\u0131 bir hareket g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu hareketin \u00fcniversitelerdeki \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc de budur. \u0130ran tarihine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman \u00fcniversitelerin her zaman politik ve dinamik bir yer oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130ran\u2019\u0131n gelece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmek istiyorsak \u00fcniversitelere bakmam\u0131z gerekir. \u0130ran\u2019\u0131n gelece\u011fi \u00fcniversitelilerin talep ve g\u00f6r\u00fc\u015flerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fildir. Bug\u00fcn \u00fcniversitelilerin \u0130slam Cumhuriyeti\u2019ni istememesi net olarak \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin gelece\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor. \u0130ran\u2019da \u00f6\u011frenci hareketinin \u00f6rg\u00fctl\u00fc yap\u0131lar\u0131 olsa da toplumsal ba\u011f\u0131n\u0131n da \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00d6\u011frenci hareketi toplumun i\u00e7indedir ve toplumun d\u0131\u015f\u0131nda olan bir \u00f6\u011frenci hareketi yoktur. \u00dcniversite asl\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z bir yer de\u011fil, toplumun b\u00fct\u00fcn politik s\u00fcre\u00e7leriyle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim i\u00e7indedir. Bu nedenle \u0130ran\u2019daki \u00fcniversitelerin itirazlar\u0131 daha etkili oluyor \u00e7\u00fcnk\u00fc hemen topluma yans\u0131yabiliyor. Toplumla organik bir ili\u015fki i\u00e7erisindedir ve toplumsal ba\u011f\u0131 derindir, geni\u015ftir, y\u00fcksektir. \u00d6\u011frenci e\u011filimleri toplumsal dinamizmin politik bir s\u00fcrecin belirleyici fakt\u00f6rlerinden biri say\u0131l\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong> Asl\u0131nda s\u00f6yledi\u011finiz \u015feye \u00f6rnek olarak 2019\u2019daki zam protestolar\u0131na binaen yap\u0131lan \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck grevi \u00f6rnek verebiliriz belki. Burada da \u00fcniversitelerden \u00f6\u011frencilerin \u00e7\u0131k\u0131p sokaktaki greve, direni\u015fe destek verdiklerini g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. \u00dcniversite gen\u00e7li\u011fi birtak\u0131m grevler \u00f6zelinde s\u0131n\u0131fsal ba\u011f kuruyor mu? Toplumsal bir yerden anlatt\u0131n\u0131z bunu fakat herhangi bir s\u0131n\u0131fsal ba\u011f\u0131 var m\u0131 ya da b\u00f6yle bir ba\u011f kuruluyor mu bu tarz eylemlerle?<\/p>\n\n\n\n Arif Keskin:<\/strong> 2019\u2019da akaryak\u0131t fiyat\u0131na itiraz oldu. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u0131y\u0131m yap\u0131ld\u0131, 1500\u2019den fazla ki\u015fi \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu \u0130ranl\u0131lar\u0131n bilincine \u00e7ok derin i\u015fledi. \u00d6ld\u00fcr\u00fclenler daha \u00e7ok i\u015f\u00e7ilerdi bundan dolay\u0131 eylemler sadece \u00f6\u011frencilerin de\u011fil b\u00fct\u00fcn protestocular\u0131n oda\u011f\u0131 haline geldi. \u0130ran\u2019da \u00f6\u011frencileri s\u0131n\u0131fsal olarak kategorize etmek biraz zor olabilir ama sonu\u00e7ta \u00f6\u011frenciler kendi ailelerinin d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 bir yerde konu\u015flan\u0131yorlar, aile olarak nereden geldi\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u00f6\u011frencilik kimli\u011fiyle tan\u0131mlan\u0131yorlar.\u00d6\u011frenci burjuva s\u0131n\u0131f\u0131ndan da i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ndan da gelebilir ama b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n hepsi \u00f6\u011frencilik kimli\u011fi alt\u0131nda tan\u0131mlan\u0131yor. \u00d6\u011frenci gen\u00e7lik hareketinde sol \u00f6rg\u00fctler hep etkili olmu\u015flard\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de sol ve etkileri hala devam ediyor. Solun irandaki etkisi genelde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00fczerinden.<\/p>\n\n\n\n Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong>\u00dcniversitelerde bask\u0131 ortam\u0131 \u00e7ok y\u00fcksek ve bahsetti\u011finiz sol \u00f6rg\u00fctler kendini ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bunun en yak\u0131n \u00f6rne\u011fini Bo\u011fazi\u00e7i\u2019nde g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Bu \u00f6rg\u00fctler hala var m\u0131? Kamp\u00fcslerde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam edilebiliyor mu?<\/p>\n\n\n\n Arif Keskin: <\/strong>\u0130ran \u00f6rne\u011fi T\u00fcrkiye ve di\u011fer \u00fclkelerden daha farkl\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye\u2019de ne kadar bask\u0131 olursa olsun \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fck durumu s\u00f6z konusu. Neticede T\u00fcrkiye \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir toplum fakat \u0130ran\u2019daki \u00f6rg\u00fctl\u00fcl\u00fck kendili\u011findendir. Burdan anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey solun \u00f6nemi oluyor. Bug\u00fcn Marksizm de Anar\u015fizm de \u00f6\u011frenci gen\u00e7lik hareketi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bununla paralel olarak \u00f6\u011frencilerin genel \u015fiarlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00fczerine oluyor. Yani asl\u0131nda \u00f6\u011frencilerin bug\u00fcnk\u00fc \u00f6zg\u00fcrl\u00fck s\u00f6ylemi marksist literat\u00fcrden farkl\u0131 olarak daha \u00e7ok liberal \u00f6zg\u00fcrl\u00fck \u00fczerindendir. Bir \u015fekilde bireyin kendi mukadderat\u0131n\u0131 tayin edebilmesini talep ediyorlar. Devletin veya herhangi bir kurumun \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini k\u0131s\u0131tlamas\u0131n\u0131 istemiyorlar. Bu taleplerin siyaset dilinde negatif \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilirsiniz. \u00d6\u011frencilerin talebi asl\u0131nda negatif \u00f6zg\u00fcrl\u00fck.<\/p>\n\n\n\n \u0130ran\u2019da \u00f6zellikle kad\u0131nlar\u0131n ve gen\u00e7lerin merkezinde bulundu\u011fu eylemlerin sa\u011f g\u00f6r\u00fc\u015f etkisinde yap\u0131lan protestolar oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nda de\u011filim, bunlar sol eylemlerdir \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0131rk\u00e7\u0131 de\u011fildir, e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck temellidir. Bu e\u015fitlik hem insanlar hem kimlikler aras\u0131nda -\u00f6zellikle feminizm odakl\u0131 ve farkl\u0131 ideolojilerin de i\u00e7inde bulundu\u011fu- bir durumdur. Yani burda sol denildi\u011finde kast\u0131m marksistler, sosyalistler de\u011fildir. Solu daha kapsay\u0131c\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcrsek o zaman alanlarda her \u015feyden bir par\u00e7a bulabiliriz.<\/p>\n\n\n\n Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong> Bu Sorunun devam\u0131 olarak bir soru daha sormak istiyorum. \u00d6rne\u011fin \u0130spanyada \u201c\u00f6fkeliler hareketi\u201d denilen bir hareket toplumsal ayaklanman\u0131n i\u00e7erisinde bir siyasal organizasyon kurarak se\u00e7imlere dahil oldu. Fransada tam tersi bir \u00f6rnek olarak \u201csar\u0131 yelekliler\u201d farkl\u0131 siyasal organizasyonlara dahil oldular. Sizce bu toplumsal ayaklanma bir siyasal organizasyon olarak kendini ortaya koyabilecek mi yoksa az \u00f6nce anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z daha kapsay\u0131c\u0131 ve b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir ayaklama ve rejimin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 hedefli olarak bir siyasi organizasyon formunun temeli at\u0131l\u0131yor denilebilir mi ?<\/p>\n\n\n\n Arif Keskin:<\/strong> Yakla\u015f\u0131k 70 g\u00fcnd\u00fcr s\u00fcren eylemlerin k\u00f6kl\u00fc bir rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi istedi\u011fi ortada. Asl\u0131nda herhangi bir reform talebi yok. \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti\u2019nin yok edimesi, onun yerine daha farkl\u0131 bir y\u00f6netim modeli getirilmesi isteniyor. \u015eu anda baz\u0131 konular\u0131 konu\u015fmak i\u00e7in \u00e7ok erken fakat \u015fahsi d\u00fc\u015f\u00fcncem \u015fudur:<\/p>\n\n\n\n Mahsa Amini\u2019nin \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi d\u00f6neminin iki farkl\u0131 \u0130ran olu\u015fturdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu cinayetin ard\u0131ndan biz \u0130ran islam Cumhuriyeti\u2019nin son evresine girmi\u015f olduk. Bu son evrenin ne denli zaman alaca\u011f\u0131 ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu. Biz \u015fu an bu evrenin i\u00e7erisindeyiz hatta ba\u015f\u0131nday\u0131z. Sorunun ikinci k\u0131sm\u0131na gelirsek, \u0130ran\u2019\u0131n bug\u00fcnk\u00fc siyasi konjonkt\u00fcr\u00fc tek bir organizasyonla birle\u015febilecek d\u00fczeyde de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6yle b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fl\u00fcklerimiz var ki bunlar\u0131 tek bir \u00e7at\u0131 alt\u0131na almak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, hem politik hem de ideolojik g\u00f6r\u00fc\u015flerimiz \u00e7ok farkl\u0131. Dinler mezhepler gibi etmenleri ayn\u0131 \u00e7at\u0131 alt\u0131na almak neredeyse imkans\u0131z. O nedenle bu eylem hareketi, i\u00e7inden herkesi ku\u015fatabilecek bir organizasyonun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in uygun ko\u015fullara sahip de\u011fil. Asl\u0131nda bu par\u00e7al\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ortakla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir nokta var o da \u201c\u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti gitsin\u201d talebi.<\/p>\n\n\n\n Toplumlar kategorik ret a\u015famas\u0131nda birle\u015firler. Toplum \u00e7o\u011fuldur ve \u0130ran\u2019da ba\u015fka \u015fekilde bir araya gelmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. O y\u00fczden \u0130ran\u2019da toplum \u201c\u0130stemiyorum!\u201d slogan\u0131nda birle\u015fti. Liberali de milliyet\u00e7isi de bunu savundu. Hayati olan \u00f6ncelikli olunca di\u011fer farkl\u0131l\u0131klar ask\u0131ya al\u0131nd\u0131. \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti y\u0131k\u0131l\u0131ncaya kadar bu durum b\u00f6yle geli\u015febilir.<\/p>\n\n\n\n Ceyda Bostanc\u0131:<\/strong> \u0130ran \u0130slam Cumhuriyeti protestolar\u0131 \u015fiddet yoluyla bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Rejimin \u015fiddet haricinde r\u0131za \u00fcretmek i\u00e7in ataca\u011f\u0131 ad\u0131mlar var m\u0131? Rejim reformlara giri\u015fir mi? <\/p>\n\n\n\n Arif Keskin:<\/strong> Rejimin i\u00e7inde \u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler var. Asl\u0131nda toplumsal r\u0131zay\u0131 geni\u015fletip \u00fcreterek devam edelim diyen \u00e7ok say\u0131da grup var. Y\u00f6netimi elinde bulunduran \u00e7ekirdek g\u00fcce bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda onlar bu protestolar\u0131n hepsini yabanc\u0131lar\u0131n kurguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve soka\u011f\u0131 dinlemenin herhangi bir anlam\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131, protestolar\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Bug\u00fcnk\u00fc y\u00f6netim toplumsal uzla\u015fma konusundan ziyade bast\u0131rmay\u0131 \u00f6nceliyor bu nedenle s\u00fcre\u00e7 sertle\u015ferek devam ediyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Takvimler 17 Eyl\u00fcl\u2019\u00fc g\u00f6sterdi\u011finde \u0130ran\u2019da bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ate\u015fi yak\u0131ld\u0131: Jin Jiyan Azadi!Zen Zendegi Azadi!Kad\u0131n Ya\u015fam \u00d6zg\u00fcrl\u00fck! \u0130ran\u2019\u0131n Rojhilat b\u00f6lgesinde ya\u015fayan 22 ya\u015f\u0131ndaki Jina Mahsa Amini, “ahlak polisi” olarak bilinen \u0130r\u015fad devriyeleri taraf\u0131ndan “ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc kurallar\u0131na uymad\u0131\u011f\u0131” gerek\u00e7esiyle g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131. G\u00f6zalt\u0131nda uygulanan i\u015fkence sonucunda hastaneye kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. Mahsa Amini\u2019nin katledilmesinden hemen sonra \u0130ran\u2019da mevcut rejimin<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2610,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[40,1,36,145],"tags":[],"class_list":["post-2609","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunyadan-haberler","category-genel","category-guncel","category-roportaj"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2609","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2609"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2609\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2615,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2609\/revisions\/2615"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2610"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2609"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2609"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2609"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}