Bir\u00e7ok liberal ve Solcu, koronavir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131n\u0131n, halk\u0131n kontrol\u00fcne ve d\u00fczenlenmesine d\u00f6n\u00fck tedbirlerin me\u015frula\u015fmas\u0131na ve temellendirilmesine nas\u0131l da hizmet etti\u011finden s\u00f6z etti, ki bu demokratik Bat\u0131 toplumlar\u0131nda \u015fu ana kadar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez bir durumdu. Peki \u0130talya\u2019n\u0131n b\u00f6ylesine t\u00fcmden tecrit hali, totaliterlerin \u0131slak r\u00fcyalar\u0131n\u0131n ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmesi de\u011fil midir? Dijitalize edilmi\u015f sosyal kontrol bi\u00e7imlerinin \u00e7oktan geni\u015f bir bi\u00e7imde uyguland\u0131\u011f\u0131 \u00c7in\u2019in (en az\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar\u0131yla), i\u015f felaket boyutlar\u0131nda salg\u0131nlarla ba\u015f etmeye gelince, en donan\u0131ml\u0131 devlet olmas\u0131na \u015fa\u015f\u0131rmamak laz\u0131m. Peki bu, en az\u0131ndan belli a\u00e7\u0131lardan, \u00c7in\u2019in gelece\u011fimiz oldu\u011fu anlam\u0131na m\u0131 gelir? K\u00fcresel bir istisna haline mi gidiyoruz? Giorgio Agamben\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 analiz yeniden g\u00fcncelle\u015fiyor mu?<\/p>\n\n\n\n
Agamben, s\u00fcrmekte olan salg\u0131nlarda devlet kontrol\u00fcn\u00fcn fiili i\u015flevinin \u00f6nemli bir ve\u00e7hesini betimliyor. Fakat hala izaha muhta\u00e7 sorular var: Neden Devlet iktidar\u0131, beraberinde devlete kar\u015f\u0131 g\u00fcvensizli\u011fi getiren (\u00e7aresiz kald\u0131lar, yeteri kadar\u0131n\u0131 yapam\u0131yorlar), ayr\u0131ca sermayenin m\u00fckemmel yeniden \u00fcretimini bozan b\u00f6yle bir pani\u011fi desteklemek istesin ki?<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Agamben\u2019in bizzat \u015fu sonuca<\/a> varmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil: koronavir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131na yakla\u015f\u0131m\u0131, konu hakk\u0131nda yazanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fundan daha radikal bir bi\u00e7imde farkl\u0131yd\u0131. O, \u201cvarsay\u0131msal bir koronavir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 al\u0131nan hummal\u0131, irrasyonel ve hepten yersiz acil durum \u00f6nlemleri\u201dnden \u015fikayet etti, ki bu vir\u00fcs ona g\u00f6re gribin bir versiyonuydu, ard\u0131ndan \u015f\u00f6yle soruyordu: \u201cGer\u00e7ek durum buysa neden medya ve yetkililer, panik havas\u0131 yaratarak hareketi ciddi oranda k\u0131s\u0131tlayacak ve b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerde g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n ve i\u015f etkinliklerinin ask\u0131ya al\u0131nmas\u0131na neden olacak ger\u00e7ek bir istisna halini k\u0131\u015fk\u0131rtmak i\u00e7in ellerinden geleni yap\u0131yorlar?\u201d[i]<\/a><\/p>\n\n\n\n
Agamben\u2019e g\u00f6re, bu \u201c\u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz yan\u0131t\u201d\u0131n esas sebebi, \u201cistisna halini normal bir y\u00f6netim paradigmas\u0131 olarak kullanma e\u011filiminin artmas\u0131\u201dd\u0131r. Dayat\u0131lan bu tedbirler, iktidara idari kararlarla bizim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc k\u0131s\u0131tlama olana\u011f\u0131 verir. \u201cBu k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n NRC\u2019ye g\u00f6re her sene etkisi alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z grip vakalar\u0131ndan pek de farkl\u0131 olmayan normal bir grip tehdidi kar\u015f\u0131s\u0131nda epey \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz oldu\u011fu barizdir. Ter\u00f6rizmin istisnai \u00f6nlemler almaya bahane olarak kullan\u0131lma ihtimali t\u00fcketildi\u011finde, bir salg\u0131n icat etmenin her t\u00fcrl\u00fc k\u0131s\u0131tlaman\u0131n \u00f6tesinde b\u00f6ylesi \u00f6nlemleri geni\u015fletmeye ideal bir bahane oldu\u011fu pekala s\u00f6ylenebilir.\u201d \u0130kinci sebep ise \u201cson y\u0131llarda tek tek \u015fah\u0131slar\u0131n bilincine yay\u0131lan ve kolektif panik hallerine d\u00f6n\u00fck ger\u00e7ek bir gereksinime d\u00f6n\u00fc\u015fen korku halidir, salg\u0131n buna da ideal bir bahane sunar.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Agamben, s\u00fcrmekte olan salg\u0131nlarda devlet kontrol\u00fcn\u00fcn fiili i\u015flevinin \u00f6nemli bir ve\u00e7hesini betimliyor. Fakat hala izaha muhta\u00e7 sorular var: Neden Devlet iktidar\u0131, beraberinde devlete kar\u015f\u0131 g\u00fcvensizli\u011fi getiren (\u00e7aresiz kald\u0131lar, yeterli de\u011filler), ayr\u0131ca sermayenin t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r i\u015fleyen yeniden \u00fcretimini bozan b\u00f6yle bir pani\u011fi desteklemek istesin ki? Ger\u00e7ekten kendi sultas\u0131n\u0131 canland\u0131rmak i\u00e7in k\u00fcresel bir ekonomik krizi tetiklemek sermayenin ve devlet iktidar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na m\u0131? Yaln\u0131zca s\u0131radan insanlar\u0131n de\u011fil ayn\u0131 zamanda devletin ta kendisinin de panik i\u00e7inde oldu\u011funu, durumu kontrol edemedi\u011finin tamamen fark\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6steren bariz i\u015faretler asl\u0131nda sadece sava\u015f hilesi mi?<\/p>\n\n\n\n
Alternatif sa\u011f (alt-right) ve sahte Solun her ikisi de salg\u0131n\u0131n t\u00fcm ger\u00e7ekli\u011fini kabul etmeyi reddediyor ve onu indirgemeci bir sosyal-in\u015fac\u0131l\u0131k \u00fczerinden suland\u0131r\u0131yor, s\u00f6z gelimi salg\u0131n\u0131, sosyal \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131 ad\u0131na k\u0131n\u0131yorlar.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Agamben\u2019in tepkisi, vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan \u201cabart\u0131l\u0131 panik\u201di, toplumsal kontrol ama\u00e7l\u0131 iktidar uygulamalar\u0131yla dizginsiz bir \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n ifadesi olan belli unsurlar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olarak g\u00f6ren yayg\u0131n Sol duru\u015fun u\u00e7 bir formu (\u201cya do\u011fay\u0131 ya da \u00c7in\u2019i su\u00e7la\u201d). Gelin g\u00f6r\u00fcn ki b\u00f6yle toplumsal bir yorum tehdidin ger\u00e7ekli\u011fini ortadan kald\u0131rm\u0131yor. Bu realite bizi kendi \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerimizi azaltmaya itiyor mu? Karantinalar ve di\u011fer tedbirler elbette \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc k\u0131s\u0131tlarlar, bu konuda olas\u0131 istismarlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in yeni Assange\u2019lar laz\u0131m. Fakat viral enfeksiyon tehdidi, yeni yerel ve k\u00fcresel dayan\u0131\u015fma bi\u00e7imlerine muhte\u015fem bir ivme verdi, dahas\u0131 bizzat iktidar\u0131 kontrol etme gereksinimini a\u015fik\u00e2r hale getirdi. \u0130nsanlar devleti sorumlu tutmakta hakl\u0131lar: \u0130ktidar sende, hadi g\u00f6ster ne yapabilece\u011fini! Avrupa\u2019n\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 zorluk, \u00c7in\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha demokratik ve daha \u015feffaf bir \u015fekilde yap\u0131labilece\u011fini ispat etmektir:<\/p>\n\n\n\n
\u201c\u00c7in, Bat\u0131 Avrupa ve Amerika i\u00e7in, muhtemelen kendi aleyhlerine olacak \u015fekilde, tolere etmesi pek m\u00fcmk\u00fcn olmayan bir\u00e7ok tedbir uygulad\u0131. A\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemek gerekirse, hayatta kalma ad\u0131na y\u00fcr\u00fct\u00fclen b\u00fct\u00fcn de\u011ferlendirme ve modellendirme bi\u00e7imlerini \u2018denetim\u2019, aktif y\u00f6netimi ise \u2018sosyal kontrol\u2019 olarak yorumlamak bir hatad\u0131r\u201d. Bu m\u00fcdahalelere dair daha farkl\u0131 ve incelikli bir s\u00f6zl\u00fck\u00e7eye ihtiyac\u0131m\u0131z var.\u201d[ii]<\/a><\/p>\n\n\n\n
Her \u015fey bu \u201cdaha incelikli bir s\u00f6zl\u00fck\u00e7e\u201dye var\u0131yor: salg\u0131n\u0131n gerektirdi\u011fi tedbirler otomatik olarak, Foucault gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin ortaya att\u0131\u011f\u0131 ola\u011fan denetim ve kontrol paradigmas\u0131na indirgenmemeli. Beni bug\u00fcn \u00c7in\u2019in uygulad\u0131\u011f\u0131 tedbirlerden (ve \u0130talya\u2019n\u0131n ve\u2026) daha \u00e7ok korkutan \u015fey, yetkililer ger\u00e7ek verileri manip\u00fcle edip gizledi\u011finden, bu tedbirlerin salg\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na alamayacak \u015fekilde uygulanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Alternatif sa\u011f (alt-right) ve sahte Solun her ikisi de salg\u0131n\u0131n t\u00fcm ger\u00e7ekli\u011fini kabul etmeyi reddediyor ve onu indirgemeci bir sosyal-in\u015fac\u0131l\u0131k \u00fczerinden suland\u0131r\u0131yor, s\u00f6z gelimi salg\u0131n\u0131, sosyal \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131 ad\u0131na k\u0131n\u0131yorlar. Trump ve partizanlar\u0131, s\u00fcrekli, salg\u0131n\u0131n Trump\u2019\u0131n gelecek se\u00e7imleri kaybetmesi i\u00e7in kurulmu\u015f, Demokratlar ve \u00c7in men\u015feili bir komplo oldu\u011funda \u0131srar ediyor, onlar bunu derken Sol g\u00f6r\u00fc\u015ften baz\u0131lar\u0131 ise devlet ve sa\u011fl\u0131k mercilerince sunulan tedbirleri yabanc\u0131 d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131yla su\u00e7luyor, bu y\u00fczden tokala\u015fmaya falan devam ediyorlar. B\u00f6ylesi bir durum, mevcut halin paradoksunu ka\u00e7\u0131r\u0131yor: el s\u0131k\u0131\u015fmamak ve gerekirse kendini di\u011ferlerinden izole etmek bug\u00fcn bir dayan\u0131\u015fma bi\u00e7imiD\u0130R.<\/p>\n\n\n\n
Bug\u00fcn kimin g\u00fcc\u00fc tokala\u015fmaya ve sar\u0131lmaya yetebilir? Ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 olanlar\u0131n. Boccacio\u2019nun Decameron<\/em>\u2019u, \u015fehri k\u0131r\u0131p ge\u00e7iren vebadan ka\u00e7mak i\u00e7in Floransa\u2019n\u0131n \u00e7eperinde yer alan terk edilmi\u015f bir k\u00f6\u015fkte bar\u0131nan yedi gen\u00e7 kad\u0131n ve \u00fc\u00e7 gen\u00e7 erke\u011fin anlatt\u0131\u011f\u0131 \u00f6yk\u00fclerden olu\u015fur. Mali elitler, tecrit edilmi\u015f b\u00f6lgelere \u00e7ekilip Decameron<\/em> tarz\u0131 hikayeler anlatarak kendilerini e\u011flendirecekler. (\u00c7ok zenginlerimiz \u00f6zel u\u00e7aklar\u0131na \u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcp Karayipler\u2019deki kendilerine mahsus ufak adalar\u0131na gittiler bile). Bizler, yani vir\u00fcslerle birlikte ya\u015famaya mecbur olan s\u0131radan insanlar ise durmaks\u0131z\u0131n tekrarlanan \u201cpani\u011fe gerek yok\u201d form\u00fcl\u00fcn\u00fcn bombard\u0131man\u0131na tutulup akabinde yaln\u0131zca pani\u011fi tetikleyecek verilerle ba\u015f ba\u015fa kal\u0131yoruz. [iii]<\/a>Vaziyet, kom\u00fcnist bir \u00fclkede ge\u00e7en gen\u00e7li\u011fimi hat\u0131rlat\u0131yor: ne zaman h\u00fck\u00fcmet yetkilileri halk\u0131 pani\u011fe kap\u0131lmalar\u0131n\u0131 gerektirecek hi\u00e7bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 hususunda temin etse, hepimiz bu g\u00fcvencelerin asl\u0131nda onlar\u0131n \u00e7ok net panik i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6sterdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fck.<\/p>\n\n\n\n
Ama panik ger\u00e7ek tehditlerle ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in uygun bir yol de\u011fildir. Panik i\u00e7inde tepki vermek asl\u0131nda tehdidi \u00e7ok da ciddiye almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6sterir. Aksine \u00f6nemsizle\u015ftiriyoruzdur. Sadece haddinden fazla tuvalet ka\u011f\u0131d\u0131 sat\u0131n alman\u0131n ne kadar sa\u00e7ma oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn: sanki \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir salg\u0131nda tek derdimiz yeterli say\u0131da tuvalet ka\u011f\u0131d\u0131ym\u0131\u015f gibi. Peki koronavir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131na verilecek uygun tepki ne olabilir? Ne ders almal\u0131y\u0131z, salg\u0131n\u0131 ciddiyetle kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in ne yapmal\u0131y\u0131z?<\/p>\n\n\n\n
Koronavir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131n\u0131n kom\u00fcnizme yeniden y\u00fckselme \u015fans\u0131 verebilece\u011fini s\u00f6yledi\u011fimde<\/a>, beklendi\u011fi gibi iddiam alaya al\u0131nd\u0131. Hem de krize d\u00f6n\u00fck \u00c7in devletinin ciddi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclmesine ra\u011fmen, \u2013 en az\u0131ndan \u015fu an \u0130talya\u2019dan daha iyi durumda, ayn\u0131 zamanda iktidardaki kom\u00fcnistlerin eski otoriter mant\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131k\u00e7a kendi s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koydu. Bu s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klardan biri \u015fuydu: k\u00f6t\u00fc haberleri y\u00f6neticilere (ve kamuoyuna) iletmekten duyulan korku, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak sonu\u00e7lardan duyulan korkuya a\u011f\u0131r bast\u0131 \u2013 s\u00f6ylenenlere bak\u0131l\u0131rsa<\/a>, salg\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda yeni vir\u00fcse dair bilgi payla\u015fanlar\u0131n g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nmas\u0131 belli ki bu sebepten ger\u00e7ekle\u015fti ve haberlere g\u00f6re \u015fimdi de buna benzer olaylar meydana gelmekte:<\/p>\n\n\n\n
\u201cKoronavir\u00fcs\u00fc nedeniyle duran \u00c7in\u2019i yeniden i\u015finin ba\u015f\u0131na ko\u015fmak i\u00e7in yap\u0131lan bask\u0131, eskiden cazip gelen bir m\u00fcdahaleyi yeniden g\u00fcndeme getiriyor: verileri, \u00fcst d\u00fczey yetkililerin g\u00f6rmek istediklerini g\u00f6sterecek \u015fekilde manip\u00fcle et,\u201d diye aktar\u0131yor Bloomberg<\/a>.<\/em> \u201cBu olay, do\u011fu sahilindeki bir end\u00fcstri merkezi olan Zheijang b\u00f6lgesinde, elektrik t\u00fcketimi \u00fczerinden vuku buluyor. Meseleye a\u015fina olan insanlara g\u00f6re, en az \u00fc\u00e7 \u015fehirde, yerel fabrikalara belli enerji t\u00fcketimi hedeflerine ula\u015fmalar\u0131 gerekti\u011fi s\u00f6ylendi, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu verileri \u00fcretimin yeniden canland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in kullanacaklard\u0131.<\/em> \u0130nsanlar, bu durumun kimi kurulu\u015flar\u0131 bo\u015f dahi olsa tesislerinin \u00e7arklar\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcrmeye y\u00f6neltti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n
\u0130ktidardakiler bu hileyi fark etti\u011finde ne olaca\u011f\u0131n\u0131 da tahmin edebiliriz: yerel yetkililer sabotajla su\u00e7lan\u0131p a\u011f\u0131r \u015fekilde cezaland\u0131r\u0131lacak, b\u00f6ylelikle k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc i\u00e7inde g\u00fcvensizlik yeniden yeniden \u00fcretilecek\u2026 Salg\u0131nla \u00c7in\u2019in nas\u0131l m\u00fccadele etti\u011fini ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in \u00c7inli bir Julian Assange gerekiyor. Peki kom\u00fcnizm bu de\u011filse kom\u00fcnizm derken akl\u0131mda ne var, neyi kast ediyorum? Anlamak i\u00e7in DS\u00d6\u2019n\u00fcn yak\u0131n zamanda yapt\u0131\u011f\u0131 kamuoyu a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131<\/a> okumak yeterli:<\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz hafta DS\u00d6 ba\u015fkan\u0131 Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 yetkilileri vir\u00fcs\u00fcn yay\u0131lmas\u0131yla ba\u015far\u0131l\u0131 bi\u00e7imde m\u00fccadele etme kabiliyetine sahip olsa da \u00f6rg\u00fct\u00fcn, baz\u0131 \u00fclkelerdeki siyasi kararl\u0131l\u0131k seviyesinin tehdidin seviyesi ile \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011finden kayg\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u201cBu bir tatbikat de\u011fil. \u015eimdi vazge\u00e7menin zaman\u0131 de\u011fil. \u015eimdi mazeret bulman\u0131n zaman\u0131 de\u011fil. \u015eimdi var g\u00fcc\u00fcm\u00fczle \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131. \u00dclkeler bunun gibi senaryolar i\u00e7in onlarca y\u0131ld\u0131r haz\u0131rl\u0131k yap\u0131yor. \u015eimdi bu planlar\u0131 hayata ge\u00e7irme zaman\u0131,\u201d<\/em> diyor Tedros. \u201cBu salg\u0131n geri p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclebilir ama ancak t\u00fcm h\u00fck\u00fcmet mekanizmas\u0131n\u0131 i\u015fin i\u00e7ine dahil eden kolektif, koordine ve kapsaml\u0131 bir yakla\u015f\u0131mla.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n
B\u00f6ylesi kapsaml\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131n, tek tek h\u00fck\u00fcmetlerin \u00f6tesine ge\u00e7mesi gerekti\u011fini ekleyebiliriz: G\u00fc\u00e7l\u00fc ve etkili bir uluslararas\u0131 koordinasyon ve i\u015fbirli\u011finin yan\u0131 s\u0131ra, devlet denetiminin d\u0131\u015f\u0131nda yerel halk seferberli\u011fini de kapsamal\u0131d\u0131r. Solunum sorunlar\u0131yla binlerce insan hastanelik olacaksa, \u00e7ok ama \u00e7ok daha fazla solunum cihaz\u0131na ihtiya\u00e7 olacakt\u0131r, bunlar\u0131 haz\u0131r etmek i\u00e7in devlet sava\u015f ko\u015fullar\u0131nda binlerce silah gerekti\u011finde nas\u0131l m\u00fcdahale ediyorsa aynen o \u015fekilde do\u011frudan m\u00fcdahale etmeli ve di\u011fer devletlerin i\u015fbirli\u011fine de ba\u015fvurmal\u0131d\u0131r. T\u0131pk\u0131 bir askeri kampanyada oldu\u011fu gibi, bilgi payla\u015f\u0131m\u0131 yap\u0131lmal\u0131 ve planlar tam manas\u0131yla koordine edilmelidir \u2013 Bug\u00fcn ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz \u2018kom\u00fcnizm\u2019den kast\u0131m BUDUR. Ya da Will Hutton\u2019\u0131n tarif etti\u011fi \u00fczere:\u201c\u015eimdi, krizlere ve salg\u0131nlara yatk\u0131n, her t\u00fcr d\u00fczenlemeden azade serbest piyasa k\u00fcreselle\u015fmesi kesinlikle \u00f6lmekte.<\/em> Ama kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 birbirimize ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fumuzu, kan\u0131tlara dayanan kolektif eylemin \u00f6nceli\u011fini kabul eden ba\u015fka bir k\u00fcreselle\u015fme bi\u00e7imi do\u011fmakta.\u201d <\/em>\u015eu an halen hakim olan duru\u015f \u015fu: \u201cHer \u00fclke tek ba\u015f\u0131na kendisi i\u00e7in m\u00fccadele eder.\u201d<\/em> Will Hutton Guardian<\/a>\u2018da bunu \u015f\u00f6yle ifade etmi\u015f: \u201cYerel eksikliklerin ve salg\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na almaya d\u00f6n\u00fck plans\u0131z, ilkel yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ortas\u0131nda, \u00fclkeler tek tek krizle ilgili kendi m\u00fcnferit analizlerine d\u00f6nd\u00fc, bu y\u00fczden t\u0131bbi malzemeler gibi kilit \u00f6nemdeki \u00fcr\u00fcnlerin ihrac\u0131na<\/a> ulusal yasaklamalar getirildi.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n
Koronavir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131 sadece piyasa ekonomisine dayal\u0131 k\u00fcreselle\u015fmenin s\u0131n\u0131rlar\u0131na i\u015faret etmekle kalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda devletin tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131nda \u0131srar eden milliyet\u00e7i pop\u00fclizmin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n daha bile \u00f6l\u00fcmc\u00fcl oldu\u011funu g\u00f6steriyor: \u2018\u00d6nce Amerika (ya da her kimse)!\u2019 slogan\u0131 art\u0131k bitti, \u00e7\u00fcnk\u00fc Amerika ancak k\u00fcresel i\u015fbirli\u011fi ve koordinasyon sayesinde kurtar\u0131labilir. \u00dctopyac\u0131 de\u011filim, insanlar aras\u0131nda ideal bir dayan\u0131\u015fman\u0131n kurulmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmuyorum. Aksine, mevcut kriz, k\u00fcresel dayan\u0131\u015fma ve i\u015fbirli\u011finin tek tek hepimizin hayatta kalabilmesi i\u00e7in nas\u0131l gerekli oldu\u011funu, yap\u0131lacak tek rasyonel bencilce \u015feyin bu oldu\u011funu net \u015fekilde g\u00f6steriyor. Ve mesele sadece korona vir\u00fcs\u00fc de de\u011fil: bizzat \u00c7in aylar \u00f6nce dev bir domuz gribi salg\u0131n\u0131 ge\u00e7irdi, \u015fimdi de bir \u00e7ekirge istilas\u0131 ihtimali ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Art\u0131, Owen Jones\u2019un da dedi\u011fi gibi<\/a>, iklim krizi d\u00fcnya \u00fczerinde muhtemelen korona vir\u00fcs\u00fcnden daha \u00e7ok insan\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor ama bu konuda ortada bir panik yok.<\/p>\n\n\n\n
Sinik dirimselci bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla, korona vir\u00fcs\u00fcne, insanl\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f otlar\u0131 ay\u0131klarcas\u0131na ya\u015fl\u0131, zay\u0131f ve hastalardan kurtulmas\u0131na imkan veren, k\u00fcresel sa\u011fl\u0131\u011fa katk\u0131da bulunacak faydal\u0131 bir enfeksiyon g\u00f6z\u00fcyle bakmak insan\u0131n akl\u0131n\u0131 \u00e7elebilir. Benim savundu\u011fum kapsaml\u0131 kom\u00fcnist yakla\u015f\u0131m ise b\u00f6ylesi dirimselci bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten ard\u0131m\u0131zda b\u0131rakmam\u0131z\u0131n tek yoludur. S\u00fcregiden tart\u0131\u015fmalarda, ko\u015fulsuz dayan\u0131\u015fman\u0131n engellendi\u011fini g\u00f6steren i\u015faretler halihaz\u0131rda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta salg\u0131nlar\u0131n daha felaket-vari bir hal almas\u0131 durumunda \u201c\u00fc\u00e7 akil adam\u201d\u0131n rol\u00fcne ili\u015fkin \u015fu notta<\/a> oldu\u011fu gibi: \u201cDeneyimli doktorlar, Britanya\u2019da ciddi bir koronavir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131n\u0131n patlak vermesiyle yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitelerinin yetersiz kalmas\u0131 halinde, Ulusal Sa\u011fl\u0131k Sistemi hastalar\u0131n\u0131n hayat kurtaran tedavilerden mahrum b\u0131rak\u0131labilece\u011fi konusunda uyar\u0131da bulunuyorlar. Buna benzer bir \u201c\u00fc\u00e7 akil adam\u201d protokol\u00fc uygulamaya konmas\u0131 halinde, hastanelerin hastalarla dolup ta\u015fmas\u0131 durumunda, her hastanede \u00fc\u00e7 \u00fcst d\u00fczey dan\u0131\u015fman, solunum deste\u011fi ve yatak gibi bak\u0131m hizmetlerinin kimlere verilece\u011fine karar vermek zorunda kalacakt\u0131r.\u201d<\/em>Bu \u201c\u00fc\u00e7 akil adam\u201d hangi kriterlere g\u00f6re karar verecek? En zay\u0131f ve ya\u015fl\u0131lar\u0131 m\u0131 kurban edecek? Peki bu durum \u00e7ok derin bir yozla\u015fmaya zemin haz\u0131rlamayacak m\u0131? Bu gibi prosed\u00fcrler en g\u00fc\u00e7l\u00fc olan\u0131n hayatta kalmas\u0131na dayal\u0131 en zalimane mant\u0131\u011f\u0131 uygulamaya ge\u00e7irmeye haz\u0131r hale geldi\u011fimizi g\u00f6stermiyor mu? Dolay\u0131s\u0131yla, bir kez daha tekrarlayal\u0131m, nihai bir tercihle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z: bu yolu mu yoksa yeni ba\u015ftan tasarlanm\u0131\u015f bir kom\u00fcnizm t\u00fcr\u00fcn\u00fc m\u00fc se\u00e7ece\u011fiz?<\/p>\n\n\n\n
Fakat i\u015fler bundan da derine iniyor. \u00d6zellikle can s\u0131k\u0131c\u0131 buldu\u011fum \u015fey, ne zaman medyada bir yerlerin kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan veya bir \u015feylerin iptal oldu\u011fundan bahsedilecek olsa, illa bunun belli bir zaman zarf\u0131nda yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n eklenmesi: \u201cOkullar 4 Nisana kadar kapal\u0131 olacak\u201d form\u00fcl\u00fc. B\u00fcy\u00fck beklenti \u015fu: salg\u0131n s\u00fcratle gelmesi gereken zirve noktas\u0131na ula\u015ft\u0131ktan sonra, \u015feyler normale d\u00f6necek. Bu ba\u011flamda, hali haz\u0131rda bir \u00fcniversite sempozyumunun Eyl\u00fcl\u2019e ertelendi\u011fi bilgisini ald\u0131m. Yakalanmas\u0131 gereken nokta \u015fu, nihayetinde hayat normale d\u00f6nse bile, bu bizim salg\u0131ndan \u00f6nce b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z normallik olmayacak. G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131z\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015f olan \u015feyler art\u0131k b\u00f6yle verili kabul edilemeyecek; art\u0131k bir k\u00f6\u015fede gizlenmi\u015f daim\u00ee tehditlerle dolu \u00e7ok daha k\u0131r\u0131lgan bir ya\u015fam\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmeyi \u00f6\u011frenmemiz gerekecek.[iv]<\/a><\/p>\n\n\n\n
Bu y\u00fczden viral salg\u0131nlar\u0131n, di\u011fer insanlarla ve kendi bedenlerimiz dahil etraf\u0131m\u0131zdaki nesnelerle olan en temel ili\u015fkilerimizi etkilemesi beklenebilir; (g\u00f6r\u00fcnmez) kirli olabilecek \u015feylere dokunmaktan ka\u00e7\u0131nmak gibi: tutamaklara dokunma, klozete veya banklara oturma, insanlarla kucakla\u015fma veya insanlar\u0131n elini s\u0131kma. Spontane jestlerimiz kar\u015f\u0131s\u0131nda bile belki ihtiyatl\u0131 olaca\u011f\u0131z: burnuna dokunma veya g\u00f6zlerini ovu\u015fturma. Yani, bizleri sadece devlet veya di\u011fer kurumlar kontrol etmeyecek, kendimizi kontrol etmeyi ve disipline sokmay\u0131 da \u00f6\u011frenmemiz laz\u0131m. Belki sadece sanal ger\u00e7ek g\u00fcvenli g\u00f6r\u00fclecek, a\u00e7\u0131k havada \u00f6zg\u00fcrce hareket etmek sadece ultra zenginlerin adalar\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olacak.<\/p>\n\n\n\n
Burada, sanal ger\u00e7eklik ve internet d\u00fczeyinde bile, son y\u0131llarda \u201cvir\u00fcs\u201d veya \u201cviral\u201d s\u00f6zc\u00fcklerinin genellikle web-ortam\u0131na bula\u015fan, y\u0131k\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7leri (diyelim verilerimizi veya hard diskimizi mahvetme g\u00fcc\u00fc) kendini g\u00f6sterene kadar fark\u0131nda bile olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z dijital vir\u00fcsleri ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 an\u0131msamam\u0131z gerek. \u015eu anda kavram\u0131n harfi harfine, orijinal anlam\u0131na muazzam bir d\u00f6n\u00fc\u015f yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz: viral enfeksiyon, ger\u00e7ek ve sanal her iki y\u00f6nde de bir arada gidiyor.<\/p>\n\n\n\n
O halde, hayata ve di\u011fer ya\u015fam bi\u00e7imleriyle birlikte ya\u015fayan varl\u0131klar olarak var olu\u015fumuza kar\u015f\u0131 t\u00fcm duru\u015fumuzu de\u011fi\u015ftirmek mecburiyetindeyiz. Di\u011fer bir ifadeyle, \u201cfelsefe\u201dden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey, ya\u015fama dair temel y\u00f6nelimimiz ise, ger\u00e7ek bir felsefi devrimi deneyimlememiz gerekecek. Belki koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fimiz reaksiyon hakk\u0131nda Elisabeth K\u00fcbler-Ross\u2019tan bir \u015feyler \u00f6\u011frenebiliriz. O, \u2018\u00d6l\u00fcm ve \u00d6lme \u00dczerine\u2019 isimli eserinde, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir hastal\u0131\u011fa sahip oldu\u011funu \u00f6\u011frendikten sonra insan\u0131n nas\u0131l tepki g\u00f6sterdi\u011fini anlatan be\u015f a\u015famal\u0131 me\u015fhur bir \u015fema \u00f6nerdi: inkar<\/em>: (durumu kabul etmeyi reddederiz: \u201cHay\u0131r, olamaz, benim ba\u015f\u0131ma gelmi\u015f olamaz\u201d); \u00f6fke<\/em> (durumu inkar edemedi\u011fimizde patlar\u0131z: \u201cNeden ben?\u201d); pazarl\u0131k<\/em> \u201c(olacaklar\u0131 erteleyebilece\u011fimizi veya durumun etkisini azaltabilece\u011fimizi umar\u0131z: \u201cHi\u00e7 olmazsa \u00e7ocuklar\u0131m\u0131n mezuniyetini g\u00f6rsem); depresyon <\/em>(libidinal yat\u0131r\u0131m geri \u00e7ekilir: \u201cNihayetinde \u00f6lece\u011fim, ne diye u\u011fra\u015f\u0131p duray\u0131m ki\u201d) ve kabul <\/em>(\u201c\u00d6l\u00fcme direnemem, bari kendimi buna haz\u0131rlayay\u0131m\u201d).[v]<\/a> Ard\u0131ndan, K\u00fcbler-Ross bu a\u015famalar\u0131, y\u0131k\u0131c\u0131 herhangi bir \u015fahsi kayba uygular (i\u015fsizlik, sevilen birinin \u00f6l\u00fcm\u00fc, bo\u015fanma, madde ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131), ayr\u0131ca bu be\u015f a\u015faman\u0131n hep ayn\u0131 \u015fekilde birbirini takip etmedi\u011fini, ne de bu be\u015f a\u015faman\u0131n t\u00fcm hastalarca tecr\u00fcbe edildi\u011fini vurgular.<\/p>\n\n\n\n
Ne zaman toplum travmatik bir k\u0131r\u0131lmayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalsa, bu be\u015f a\u015fama fark edilebilir. Ekolojik felaket tehdidini ele alal\u0131m mesela: \u00f6nce onu inkar etmeye meylederiz (bu sadece bir paranoya, ne olmu\u015f yani, meteorolojik d\u00fczende birka\u00e7 olas\u0131 dalgalanma g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f); sonra \u00f6fke gelir (havay\u0131 kirleten b\u00fcy\u00fck \u015firketlere, tehlikeyi umursamayan h\u00fck\u00fcmetlere); bunu pazarl\u0131k izler (\u00e7\u00f6plerimizi geri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrsek, belki biraz zaman kazanabiliriz; hem iyi yanlar\u0131 da var bu k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n, Gr\u00f6nland\u2019da sebze yeti\u015ftirebiliriz, gemiler \u00c7in\u2019den Amerika\u2019ya kuzeydeki rotay\u0131 kullanarak daha h\u0131zl\u0131 gidebilir, Sibirya\u2019daki bereketli alanlar donmu\u015f topraklar\u0131n erimesi sayesinde kullan\u0131labilir\u2026), depresyon (art\u0131k \u00e7ok ge\u00e7, mahvolduk\u2026), ve nihayet kabul: ciddi tehditlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z ve t\u00fcm hayat \u015feklimizi de\u011fi\u015ftirmemiz gerek!<\/p>\n\n\n\n
O halde, hayata ve di\u011fer ya\u015fam bi\u00e7imleri aras\u0131nda ya\u015fayan varl\u0131klar olarak var olu\u015fumuza kar\u015f\u0131 t\u00fcm duru\u015fumuzu de\u011fi\u015ftirmek mecburiyetindeyiz. Di\u011fer bir ifadeyle, \u201cfelsefe\u201dden anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey, ya\u015fama dair temel y\u00f6nelimimiz ise, ger\u00e7ek bir felsefi devrimi deneyimlememiz gerekecek.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Ayn\u0131 \u015fey hayatlar\u0131m\u0131z\u0131n dijital olarak kontrol edilmesinin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 gitgide b\u00fcy\u00fcyen tehdit i\u00e7in de ge\u00e7erlidir: \u00f6nce bunu reddetmeye meylederiz (bu sadece bir abart\u0131, bir Solcu paranoyas\u0131, hi\u00e7bir ajans bizim g\u00fcnl\u00fck aktivitelerimizi kontrol edemez\u2026), sonra bir \u00f6fke patlamas\u0131 ya\u015far\u0131z (bizi bizden iyi bilen ve bu bilgileri bizi manip\u00fcle edip kontrol alt\u0131na almak i\u00e7in kullanan b\u00fcy\u00fck \u015firketlere ve gizli devlet dairelerine), bunu bir pazarl\u0131k takip eder (otoriteler ter\u00f6ristleri aramakta hakl\u0131lar ama bunu bizim gizlili\u011fimizi ihlal etmeden yaps\u0131nlar..), depresyon (hay\u0131r art\u0131k \u00e7ok ge\u00e7, gizli sakl\u0131 hi\u00e7bir \u015feyimiz kalmad\u0131, ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn devri bitti), ve nihayetinde kabul: dijital kontrol \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc tehdit ediyor, kamunun her ve\u00e7hesini bilmesini sa\u011flamal\u0131y\u0131z ve bu konuda sava\u015fmal\u0131y\u0131z!<\/p>\n\n\n\n
Politik alanda dahi, ayn\u0131 \u015fey Trump\u2019\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nca sars\u0131nt\u0131ya u\u011fram\u0131\u015f ki\u015filer i\u00e7in de ge\u00e7erlidir: \u0130lk olarak inkar vard\u0131 (endi\u015felenmeyin can\u0131m, Trump sadece yapmac\u0131k yapmac\u0131k davran\u0131yor, iktidara gelse de hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015fmez), bunu \u00f6fke takip eder (iktidar\u0131 almas\u0131n\u0131 sa\u011flayan karanl\u0131k g\u00fc\u00e7lere, onu destekleyen ve ahlaki var olu\u015fumuzu tehdit eden pop\u00fclistlere) ve pazarl\u0131k ba\u015flar (hen\u00fcz her \u015fey kaybedilmedi, belki Trump dizginlenebilir, baz\u0131 a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131na tahamm\u00fcl edelim), sonra depresyon gelir (fa\u015fizme giden yolday\u0131z, Amerika\u2019da demokrasi falan kalmad\u0131) ve kabul: Amerika\u2019da yeni bir siyasi rejim var, Amerikan demokrasisinin eski, g\u00fczel g\u00fcnleri sona erdi, hadi tehlikeyle y\u00fczle\u015felim ve sakince Trump pop\u00fclizmini nas\u0131l yenece\u011fimizi planlayal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
Orta \u00c7a\u011f\u2019da, vebadan etkilenen kasabalarda halk hastal\u0131\u011f\u0131n emarelerine kar\u015f\u0131 buna benzer bir tepki verirdi: \u00d6nce inkar ederlerdi, sonra \u00f6fke gelirdi (cezaland\u0131r\u0131lmam\u0131za neden olan g\u00fcnahkar ya\u015famlar\u0131m\u0131za, hatta buna izin veren zalim Tanr\u0131\u2019ya), sonras\u0131nda pazarl\u0131k gelirdi (\u00e7ok da k\u00f6t\u00fc de\u011fil, hasta kimse ondan uzak dural\u0131m yeter\u2026) ve depresyon (hayat\u0131m\u0131z bitti\u2026), ve sonra ilgin\u00e7 bir \u015fekilde sefahat alemleri ba\u015flard\u0131 (bizim hayat\u0131m\u0131z bitti hala m\u00fcmk\u00fcn olan zevklere sar\u0131lal\u0131m- alkol, seks\u2026), ve nihayetinde, kabullenme: \u0130\u015fte buraday\u0131z, hadi m\u00fcmk\u00fcn mertebe hayat normal seyrinde ak\u0131yormu\u015f gibi davranal\u0131m\u2026<\/p>\n\n\n\n
2019 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda patlak veren koronavir\u00fcs salg\u0131n\u0131na kar\u015f\u0131 da b\u00f6yle tepki vermiyor muyuz? Ba\u015fta inkar vard\u0131 (ciddi bir \u015fey yok, baz\u0131 sorumsuz bireyler panik yay\u0131yorlar); sonra \u00f6fke (genelde \u0131rk\u00e7\u0131 ya da devlet kar\u015f\u0131t\u0131 bi\u00e7imde: pis \u00c7inliler su\u00e7lu, devletimiz yeterince etkin de\u011fil\u2026); ard\u0131ndan pazarl\u0131k gelir (tamam, baz\u0131 ma\u011fdurlar var ama SARS\u2019a g\u00f6re daha az ve zarar\u0131 s\u0131n\u0131rlayabiliriz\u2026); bu da i\u015fe yaramazsa, depresyon y\u00fckselir (bizi kand\u0131rmay\u0131n, hepimiz hap\u0131 yuttuk). Peki, bu durumda kabul neye benzer? Salg\u0131n\u0131n son toplumsal eylemler dalgas\u0131na benzer \u00f6zellikler g\u00f6stermesi tuhaft\u0131r (Hong Kong Ya da Fransa\u2019daki gibi eylemlerin): bu eylemler bir an patlak verip sona ermiyor, daha ziyade kal\u0131yor ve sebat ediyorlar, hayatlar\u0131m\u0131za daim\u00ee bir korku ve k\u0131r\u0131lganl\u0131k getiriyorlar. Fakat bu kabul iki y\u00f6nl\u00fc olabilir. Hastal\u0131\u011f\u0131n yeniden normalle\u015ftirilmesi anlam\u0131na gelebilir: TAMAM, insanlar \u00f6lmeye devam edecekler fakat hayat da devam edecek, hatta belki iyi etkileri bile olabilir. Ya da bu kabul bizi panik ve yan\u0131lsamalardan uzak harekete ge\u00e7meye, kolektif dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde davranmaya sevk edebilir (ve etmelidir de).<\/p>\n\n\n\n
Kabul etmemiz gereken, uzla\u015fmam\u0131z gereken \u015fey \u015fu: hayat\u0131n bir alt tabakas\u0131 var, bu zombi-vari, aptalca kendini tekrar eden, cinsellik-\u00f6ncesi, vir\u00fcslere mahsus ya\u015fam\u0131n katman\u0131 bu. Hep vard\u0131 ve hep karanl\u0131k bir g\u00f6lge olarak bizimle birlikte olacak, hayat\u0131m\u0131z\u0131 tehdit edecek ve en ummad\u0131\u011f\u0131m\u0131z anda birden patlay\u0131verecek. Daha genel bir d\u00fczeyde, viral salg\u0131nlar, bize hayat\u0131m\u0131z\u0131n nihai olumsall\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve anlams\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131r. Bizler, insanl\u0131k olarak ne kadar muhte\u015fem manevi yap\u0131lar ortaya \u00e7\u0131karsak da vir\u00fcs veya asteroid gibi aptal bir do\u011fal tesad\u00fcf, her \u015feyi sona erdirebilir\u2026 \u0130nsanl\u0131k olarak, bizim de bilmeden buna katk\u0131da bulanabilece\u011fimizi \u00f6ne s\u00fcren ekolojik dersten bahsetmiyorum bile.<\/p>\n\n\n\n
Bu hususu daha a\u00e7\u0131k hale getirmek i\u00e7in, izninizle utanmadan \u00e7ok me\u015fhur bir ifadeyi al\u0131nt\u0131l\u0131yorum: vir\u00fcsler \u201cbir protein i\u00e7inde RNA veya DNA\u2019dan birisi ile n\u00fckleik asitten olu\u015fan genellikle ultra mikroskobik, her t\u00fcrl\u00fc bula\u015f\u0131c\u0131 ajand\u0131r: hayvanlara, bitkilere, bakterilere bula\u015f\u0131rlar ve kendilerini sadece ya\u015fayan h\u00fccrelerin i\u00e7inde kopyalayabilir. Vir\u00fcsler, canl\u0131 olmayan kimyasal birimler olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, bazen de canl\u0131 organizmalar olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rlar.\u201d Hayat ve \u00f6l\u00fcm aras\u0131ndaki bu sal\u0131n\u0131m kritiktir: vir\u00fcsler terimin genel anlam\u0131nda ne canl\u0131 ne de \u00f6l\u00fcd\u00fcrler. Onlar ya\u015fayan \u00f6l\u00fclerdir. Bir vir\u00fcs kendini kopyalama \u00e7abas\u0131 sayesinde ya\u015far, fakat bu bir t\u00fcr s\u0131f\u0131r-seviyesinde ya\u015fam, \u00f6l\u00fcm itkisinden \u00e7ok tekrar\u0131n ve \u00e7o\u011falman\u0131n en budalaca seviyesinde ya\u015fam\u0131n biyolojik karikat\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Gelin g\u00f6r\u00fcn ki, vir\u00fcsler daha kompleks yap\u0131lar\u0131n kendinden ne\u015fet edip geli\u015fti\u011fi temel ya\u015fam formlar\u0131 da de\u011fildir. Onlar tamamen asalak yap\u0131lard\u0131r. Kendilerini daha geli\u015fmi\u015f organizmalar\u0131 enfekte ederek kopyalarlar (vir\u00fcs bize bula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, ona basit bir kopyalama makinesi olarak hizmet ederiz). Vir\u00fcs\u00fcn gizemi de kar\u015f\u0131tlar\u0131n b\u00f6ylece birbirine tesad\u00fcf etmesidir \u2013 temel ve asalak olan: Onlar Schelling\u2019in \u201cder nie aufhebbare Rest<\/em>\u201d dedi\u011fi vakalard\u0131r: daha \u00fcst d\u00fczey \u00e7o\u011faltma mekanizmalar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015finde g\u00f6r\u00fclen ar\u0131zalar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kan ve bu mekanizmalara musallat olan (onlara bula\u015fan) bir kal\u0131nt\u0131d\u0131r; daha \u00fcst d\u00fczey bir ya\u015fam\u0131n alt momenti olarak asla yeniden ona entegre edilemeyen bir kal\u0131nt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Kabul etmemiz gereken, uzla\u015fmam\u0131z gereken \u015fey \u015fu: hayat\u0131n bir alt tabakas\u0131 var, bu zombi-vari, aptalca kendini tekrar eden, cinsellik-\u00f6ncesi, vir\u00fcslere mahsus ya\u015fam\u0131n katman\u0131 bu.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Bu noktada Hegel\u2019in \u201cspek\u00fclatif muhakeme\u201d dedi\u011fi \u015feyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r\u0131z: en y\u00fcksek ve en alt d\u00fczeyin \u00f6zde\u015fli\u011fi iddias\u0131. Hegel\u2019in Tin\u2019in Fenomenolojisi<\/em>\u2019nde yer alan frenoloji analizinde g\u00f6r\u00fclen en bildik \u00f6rnek, \u201cTin kemiktir\u201d ifadesidir, bizim \u00f6rne\u011fimiz ise \u201cTin bir vir\u00fcst\u00fcr\u201d olmal\u0131. \u0130nsan tini, ayn\u0131 zamanda insan hayvan\u0131n\u0131 parazitle\u015ftiren ve kendi kendini yeniden \u00fcretmek ad\u0131na onu s\u00f6m\u00fcren, hatta bazen onu yok etmekle tehdit eden bir t\u00fcr vir\u00fcs de\u011fil midir? Ve tinin arac\u0131n\u0131n dil oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, en temel seviyede, dilin ayn\u0131 zamanda mekanik bir \u015fey oldu\u011funu, \u00f6\u011frenip takip etti\u011fimiz kurallara dair oldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
Richard Dawkins memlerin, insan zihnini \u201ckolonize eden\u201d parazit te\u015fekk\u00fcller oldu\u011funu, insan zihnini kendilerini \u00e7o\u011faltmak i\u00e7in kullanan akl\u0131n vir\u00fcsleri oldu\u011funu iddia etti. Kayna\u011f\u0131 Leo Tolstoy\u2019dan ba\u015fkas\u0131 olmayan bir fikirdir bu. Tolstoy genelde Dostoyevski\u2019den daha az ilgi \u00e7ekici oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bir yazard\u0131r- Dostoyevski\u2019nin varolu\u015fsal kayg\u0131s\u0131n\u0131n aksine kendisine modernitede yer olmayan umutsuzca modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f bir realisttir. Belki de Tolstoy\u2019un ve \u2013 Dawkins\u2019in mem kavram\u0131nda yank\u0131 bulan- e\u015fsiz sanat ve genel anlamda insanl\u0131k kuram\u0131n\u0131n itibar\u0131n\u0131 iade etme zaman\u0131 gelmi\u015ftir. \u201c\u0130nsan, enfekte olmu\u015f bir beyne sahip, milyonlarca k\u00fclt\u00fcrel ortak-ya\u015fara ev sahipli\u011fi yapan bir insan\u0131ms\u0131d\u0131r, bunu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan belli ba\u015fl\u0131 yap\u0131lar ise dil ad\u0131 verilen ortak-ya\u015far sistemlerdir\u201d[vi]<\/a>. Bu pasaj Dennett\u2019in midir yoksa sadece Tolstoy\u2019a m\u0131 aittir? Tolstoy antropolojisinin temel kategorisi bula\u015fmad\u0131r<\/em>: \u0130nsan \u00f6znesi, bula\u015f\u0131c\u0131 basili gibi bir ki\u015fiden di\u011ferine bula\u015fan duygulan\u0131m dolu k\u00fclt\u00fcrel unsurlar\u0131n bula\u015ft\u0131\u011f\u0131 edilgen, bo\u015f bir ortamd\u0131r. Ve Tolstoy sadede gelir: O, bu duygulan\u0131msal bula\u015f\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na hakiki bir manevi \u00f6zerkli\u011fi koymaz; bula\u015f\u0131c\u0131 basiliden kurtularak olgun, \u00f6zerk, etik bir \u00f6zne olma yolunda kendini e\u011fiten kahraman-vari bir vizyon \u00f6ne s\u00fcrmez. Tek m\u00fccadele, iyi huylu ve k\u00f6t\u00fc huylu enfeksiyonlar aras\u0131ndaki m\u00fccadeledir: Hristiyanl\u0131k ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir enfeksiyondur, -Tolstoy i\u00e7in- iyi huylulardand\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Belki, bu s\u00fcregiden viral epidemiden \u00f6\u011frendi\u011fimiz en rahats\u0131z edici \u015fey \u015fudur: Do\u011fa bize vir\u00fcslerle sald\u0131rd\u0131\u011f\u0131nda, bu bize kendi mesaj\u0131m\u0131z\u0131 geri g\u00f6ndermenin bir yoludur. Burada mesaj ise \u015fudur: Bana yapm\u0131\u015f oldu\u011fun \u015feyi, i\u015fte \u015fimdi sana ben de yap\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\nPhilosophical Salon<\/a>\u2018da yer alan bu yaz\u0131y\u0131 T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye Mehmet Semih \u00d6ztekin, Koray K\u0131rm\u0131z\u0131sakal ve \u00d6znur Karaka\u015f \u00e7evirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n[i]<\/a> Giorgio Agamben\u2019in t\u0131rnak i\u00e7indeki al\u0131nt\u0131lar\u0131 i\u00e7in kaynak metin kullan\u0131ld\u0131. S\u00f6z\u00fc edilen metnin \u00e7evirisi sitemizde yay\u0131land\u0131: https:\/\/terrabayt.com\/dusunce\/covid-19-gerekcesiz-bir-acil-durumun-yarattigi-istisna-hali\/<\/a> (ed. notu)<\/p>\n\n\n\n
[ii]<\/a> Benjamin Bratton, ki\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015fme.<\/p>\n\n\n\n
[iii]<\/a> Bu c\u00fcmleden itibaren izleyen sekiz paragraf, Zizek\u2019in daha \u00f6nce yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, https:\/\/terrabayt.com\/dusunce\/zizek-koronavirusu-karar-vermeye-zorluyor-ya-kuresel-komunizm-ya-orman-kanunlari\/<\/a> yaz\u0131s\u0131nda birebir mevcut bulunuyor. Bu k\u0131s\u0131mlar\u0131 yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yaz\u0131daki halleriyle kulland\u0131k. (ed. notu)<\/p>\n\n\n\n
[iv]<\/a> Sonraki iki paragraf, Zizek\u2019in daha \u00f6nce yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, https:\/\/terrabayt.com\/manset\/zizek-koronavirusu-kapitalizme-kill-bill-vari-bir-darbedir-komunizmin-yeniden-icat-edilmesine-yol-acabilir\/<\/a> yaz\u0131s\u0131nda mevcut bulunuyor. Bu k\u0131s\u0131mlar\u0131 yaz\u0131daki halleriyle kulland\u0131k. (ed. notu)<\/p>\n\n\n\n
[v]<\/a> Zizek, burada kendi kitab\u0131 Ahir Zamanlarda Ya\u015farken\u2019den al\u0131nt\u0131 yap\u0131yor. Biz kavramlar\u0131n uyumlulu\u011fu ad\u0131na bu k\u0131s\u0131mda Erkal \u00dcnal\u2019\u0131n \u00e7evirisini kulland\u0131k. Kaynak: Slavoj Zizek, Ahir Zamanlarda Ya\u015farken<\/em>, \u0130stanbul: Metis Yay\u0131nlar\u0131, 2014, s.14. (ed. notu)<\/p>\n\n\n\n
[vi]<\/a> Daniell Dennett, Freedom Evolves, London:Penguin Books 2004, p. 173.<\/p>\n\n\n\n