Beyaz \u00fcst\u00fcnl\u00fck\u00e7\u00fclerin, Ku Klux Klan\u2019\u0131n ve Nazilerin kitlesel soka\u011fa \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na tan\u0131k olundu\u011fu Virginia eyaletindeki Charlottesville kentinde ya\u015fanan olaylar\u0131n, yine bu gruplar\u0131 y\u00fcreklendirdi\u011fi ve g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fine ili\u015fkin veriler var ve bu gruplar \u015fimdilerde \u2018\u00f6zg\u00fcvenle dolup ta\u015f\u0131yor\u2019. Olaylar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 yerdeki gruplarla \u00e7ekilen Vice belgeseli de soka\u011fa \u00e7\u0131kma amac\u0131n\u0131n hareketin psikolojik olarak in\u015fas\u0131 i\u00e7in nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Vice belgeselindeki \u201cUnite the Right\u201d (Sa\u011f\u0131 Birle\u015ftir) \u00f6rg\u00fctleyicisi \u015f\u00f6yle diyor: “Dostluk ve g\u00fcven eylemcilik \u00fczerine in\u015fa ediliyor ve bu, bizim benimsedi\u011fimiz taktiklerden bir tanesi.”<\/p>\n
Belgesel ayn\u0131 zamanda eyleme kat\u0131lanlar\u0131n nas\u0131l hissettiklerini ve hareketlenmeyi nas\u0131l yorumlad\u0131klar\u0131n\u0131 da g\u00f6steriyor. Ki\u015filer salt beraber \u00f6rg\u00fctlenme, sokaklarda y\u00fcksek say\u0131da ki\u015fiyle bulunma, \u2018liberal\u2019 bir kentte kar\u015f\u0131tlar\u0131na kendilerini dayatma ve kendilerini ifade etmekten \u00f6t\u00fcr\u00fc cesaret ald\u0131lar.<\/p>\n
Belgeselde \u00f6rg\u00fctleyici s\u00f6zlerine \u015f\u00f6yle devam ediyor: “Bu son yirmi y\u0131lda ABD\u2019de ger\u00e7ekle\u015fen en b\u00fcy\u00fck ulusalc\u0131 toplanma. Olduk\u00e7a heyecan verici\u2026 G\u00fczel zaman ge\u00e7irmeye ve m\u00fccadeleye devam edece\u011fiz.”<\/p>\n
Kendilerini o kadar g\u00fc\u00e7lenmi\u015f g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131 ki ileri bir tarihte benzer daha bir\u00e7ok olay olaca\u011f\u0131ndan ve bunlar\u0131n say\u0131s\u0131nda ve niteli\u011finde art\u0131\u015f ya\u015fanaca\u011f\u0131ndan emindiler:<\/p>\n
“\u00dcste \u00e7\u0131kmak zor olacak ancak m\u00fccadeleye haz\u0131r\u0131z. San\u0131r\u0131m burada i\u015fimiz bitene kadar daha bir\u00e7ok insan \u00f6lecek.”<\/p>\n
Son d\u00f6nem sosyal psikoloji ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, sosyal hareketlerde bu g\u00fc\u00e7lendirici s\u00fcrecin nas\u0131l i\u015fledi\u011fini a\u00e7\u0131klayabiliyor ve hareketlenme esnas\u0131nda fiziksel olarak orada bulunmayan ancak y\u00fcr\u00fcyenlerle ayn\u0131 duygulara sahip ki\u015filere ve gruplara bunun nas\u0131l ve ne zaman yay\u0131labilece\u011fini yordayabiliyor. \u015eu ana kadar yap\u0131lan bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma, Charlottesville\u2019de fa\u015fist hareketlenme ba\u011flam\u0131ndan \u00e7ok farkl\u0131 eylem gruplar\u0131 ve sorunlar \u00fczerine yap\u0131ld\u0131: \u00f6\u011frenci harc\u0131 protestocular\u0131, \u0130\u015fgal Et destek\u00e7ileri, do\u011fa savunucular\u0131 vs. Ancak s\u00fcre\u00e7 a\u00e7\u0131s\u0131ndan buradaki ana kavramlar ve a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 prensipler ba\u015fka olaylara da ta\u015f\u0131nabilir.<\/p>\n
Belirginlik ve benlik kategorizasyonu uyumu burada anahtar niteli\u011findeki iki kavram. Benlik kategorizasyonu kuram\u0131na dayanan ara\u015ft\u0131rmalar, farkl\u0131 ba\u011flamlar i\u00e7erisinde ki\u015fisel karakteristiklerden (ki\u015fisel kimli\u011fimiz) yola \u00e7\u0131karak kendimizi tan\u0131mlayabildi\u011fimiz gibi, payla\u015f\u0131lan kategori \u00fcyeli\u011fi (kolektif veya sosyal kimlik) \u00fczerinden de kendimizi tan\u0131mlayabilece\u011fimizi ifade ediyor. E\u011fer sosyal kimli\u011fimiz belirginse ve hareketlenmeye kat\u0131lanlar\u0131n kimlikleriyle \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyorsa; gruplararas\u0131 duygular kuram\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n eylemden g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc duygusal (ve di\u011fer) yararlar\u0131n ayn\u0131s\u0131n\u0131 bizim de g\u00f6rebilece\u011fimizi s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
Peki, bu kolektif eylemin duygusal ve di\u011fer yararlar\u0131 nelerdir? \u2018Kolektif eylemde de\u011ferlendirme\u2019 \u00fczerine yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar; kendini bir grupla \u00f6zde\u015fle\u015ftirenler i\u00e7in, grubun eylemde bulunuyor olmas\u0131n\u0131n kolektif etkinli\u011fe, harekete ge\u00e7me kapasitesine duyulan inan\u00e7ta art\u0131\u015fa neden oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Eyleme ge\u00e7en grubun toplumsal destek ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc durumda ise bize, gelecekte harekete ge\u00e7ildi\u011finde sosyal deste\u011fin yine sa\u011flanaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenmi\u015f oluyor.<\/p>\n
Ancak bu hareketin mahiyeti nedir? Her kolektif eylemin, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 ve destek\u00e7ileri i\u00e7in b\u00f6yle g\u00fc\u00e7lendirici etkileri mi var? Ba\u015fka ara\u015ft\u0131rmalar, \u00f6zellikle de kimlik sergileyen kolektif eylemlerin b\u00f6yle bir etkiye neden oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu tarz eylemlere kolektif kendini nesnele\u015ftirme ad\u0131n\u0131 veriyoruz. B\u00f6yle bir eylem \u00f6zneli (d\u00fc\u015f\u00fcnceleri) nesnele (kat\u0131 ger\u00e7eklik) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcnde kendi gruplar\u0131n\u0131n di\u011fer gruplara nazaran daha geli\u015fmi\u015f oldu\u011funa dair somut bir delil olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve de g\u00fc\u00e7lendirici bir deneyim ya\u015fat\u0131yor.<\/p>\n
\u00d6nceden internet a\u011f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olan\u0131n fiziksel olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Charlottesville\u2019de ya\u015fanan da tam anlam\u0131yla buydu. Sokaklar\u0131n \u2018sahibi\u2019 olabilmek, antisemit sloganlar hayk\u0131rabilmek, \u2018liberallerin\u2019 ve General Lee\u2019nin heykelini kald\u0131rmak isteyen \u2018\u0131rk\u2019 gruplar\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fcn\u00fc korkutmak; bunlar\u0131n hepsi kimli\u011fi sergilemenin ve kar\u015f\u0131tlara d\u00fcnyan\u0131n belirli bir tan\u0131m\u0131n\u0131 dayatman\u0131n yollar\u0131ndand\u0131. Bu hareketler de bu y\u00fczden kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi veya daha geleneksel psikoloji dilinde anlatmak gerekirse kolektif etkinliklerini art\u0131rd\u0131.<\/p>\n
Etkinlikten me\u015frulu\u011fa ula\u015fabilmek i\u00e7in geriye sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir ad\u0131m kalm\u0131\u015f olabilir. Reicher ve Haslam yapt\u0131klar\u0131 BBC hapishane \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, daha demokratik bir sistemin i\u015flemedi\u011finin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc durumlarda tiranl\u0131\u011f\u0131n i\u015fleyebilece\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, tutsaklar\u0131n tiranl\u0131\u011fa y\u00f6neldiklerini g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Uygulama yeterlili\u011fi \u2013 bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn inan\u00e7lar\u0131n\u0131 prati\u011fe \u00e7evirmesinin alg\u0131lanan becerisi -, ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan me\u015fru siyasi bir g\u00fc\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclmenin derecesini art\u0131r\u0131yor. Bunu yak\u0131n zamanda \u015eili\u2019deki \u00f6\u011frenci hareketi ba\u011flam\u0131nda incelemi\u015ftik. \u015eili\u2019deki olayda \u2018eyleme kat\u0131lmayanlar\u0131n \u00f6\u011frenci protesto hareketinin me\u015fru oldu\u011fu\u2019 inanc\u0131n\u0131 yordayan temel de\u011fi\u015fken hareketin alg\u0131lanan etkinli\u011fiydi.<\/p>\n
O halde \u00e7\u00f6z\u00fcm ne? Kolektif eylem yaz\u0131n\u0131 bu konuda, sonraki soka\u011fa hareketlenmelerin azalt\u0131lmas\u0131nda veya art\u0131r\u0131lmas\u0131nda hareketlenmenin ba\u015far\u0131 veya ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k rol\u00fcne i\u015faret ediyor. Psikoloji ba\u011flam\u0131nda sosyal hareketin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n, kimli\u011fin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine\u2013 kolektif kendini nesnele\u015ftirme \u2013 yol a\u00e7an hareket oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ise kar\u015f\u0131 taraf\u0131n kimli\u011finin sergilenmesi ve kendi kimli\u011finin olumsuzlanmas\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Bizim alan\u0131m\u0131zda, r\u00f6portajlar\u0131m\u0131zda ve yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z deneylerimizde kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n payla\u015f\u0131lan kimli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirmesi durumunda \u00f6d\u00fcllendirici oldu\u011funu ve ki\u015filerin Sa\u011f\u0131 Birle\u015ftirin sonraki kolektif eylemlere kat\u0131l\u0131m niyetinde art\u0131\u015f ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131; kolektif kendini nesnele\u015ftirmenin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k ile sonu\u00e7land\u0131\u011f\u0131 hareketlerde ise sonucun y\u0131lg\u0131nl\u0131k ve harekete ge\u00e7me niyetinde d\u00fc\u015f\u00fc\u015f oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. Bu \u00f6zellikle de protesto tecr\u00fcbesi az olanlar i\u00e7in \u00f6yle. Mesela bu bulgu, fa\u015fist gruplar\u0131n g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterisi ve kimlik sergilemesi yoluyla esinlemek istedikleri yeni sempatizanlar i\u00e7in de uygun d\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n
Tarihte Kristallnacht sokak \u015fiddeti antisemit sald\u0131r\u0131lar\u0131n y\u00fckseli\u015fine ve Almanya\u2019da Nazilerin y\u00fckseli\u015fininin peki\u015ftirilmesine yol a\u00e7arken 1936 y\u0131l\u0131ndaki Cable Caddesi Sava\u015f\u0131, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ard\u0131ndan 43 Group\u2019un eylemleri, 1977 Lewisham sava\u015f\u0131 ve benzeri olaylar fa\u015fizmi bir hareket olarak sekteye u\u011fratt\u0131. K\u0131sacas\u0131, sokaklar\u0131 kontrol alt\u0131na almak hareketi yap\u0131land\u0131r\u0131rken hareketi sokaktan atmak da bunu yenilgiye u\u011frat\u0131yor.<\/p>\n
Elbette \u015fiddet i\u00e7ermeyen y\u00f6ntemler de i\u015fe yar\u0131yor. Doktora ara\u015ft\u0131rmamda genel olarak \u015fiddete ba\u015fvurmayan do\u011frudan eylemlerin, yol yap\u0131m\u0131n\u0131n politik bir sorun olarak g\u00f6r\u00fclmesinde ve h\u00fck\u00fcmetin yol in\u015fa plan\u0131n\u0131n sorunsalla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndaki b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 incelemi\u015ftim. Ancak salt pasifizm h\u00fcmanizme dayan\u0131r ve e\u011fer kar\u015f\u0131 taraf bu h\u00fcmanizmi payla\u015fmaz ve bizi insandan daha az olarak g\u00f6r\u00fcrse bu bizim yenilgimize neden olur, onlar\u0131n de\u011fil.<\/p>\n
Kaynak: Gazete Kar\u0131nca
\n\u00c7eviri: Tolga Er<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Beyaz \u00fcst\u00fcnl\u00fck\u00e7\u00fclerin, Ku Klux Klan\u2019\u0131n ve Nazilerin kitlesel soka\u011fa \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na tan\u0131k olundu\u011fu Virginia eyaletindeki Charlottesville kentinde ya\u015fanan olaylar\u0131n, yine bu gruplar\u0131 y\u00fcreklendirdi\u011fi ve g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fine ili\u015fkin veriler var ve bu gruplar \u015fimdilerde \u2018\u00f6zg\u00fcvenle dolup ta\u015f\u0131yor\u2019. Olaylar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 yerdeki gruplarla \u00e7ekilen Vice belgeseli de soka\u011fa \u00e7\u0131kma amac\u0131n\u0131n hareketin psikolojik olarak in\u015fas\u0131 i\u00e7in nas\u0131l kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Vice belgeselindeki<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1028,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[147,41,30],"tags":[],"class_list":["post-1027","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ceviriler","category-manset","category-secme-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1027"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1027\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2688,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1027\/revisions\/2688"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1028"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}