Kemer s\u0131kma mant\u0131\u011f\u0131 neden herkes taraf\u0131ndan kabullenildi? \u00c7\u00fcnk\u00fc dayan\u0131\u015fma fikri musibet gibi g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131.*<\/p>\n
Para ve mevki sahibi ailelerden gelen insanlar\u0131n \u201cNeden insanlar ayaklan\u0131p sokaklara inmiyor, anlam\u0131yorum!\u201d gibi s\u00f6zler ettiklerine zaman zaman tan\u0131k oluyorum. Bir t\u00fcr inanmazl\u0131k seziliyor bu s\u00f6zlerinde. Adeta bunlar\u0131 s\u00f6ylerken arka planda \u201cSonu\u00e7ta bizim vergi ayr\u0131cal\u0131klar\u0131m\u0131za dokunuldu\u011funda biz yeri g\u00f6\u011f\u00fc inletiyoruz; hele birisi gelip de benim g\u0131da ve bar\u0131nma hakk\u0131ma el uzatacak olsa kesin gider bankalar\u0131 yakar, meclisi basar\u0131m. Bu insanlar\u0131n nesi var yahu?\u201d der gibi oluyorlar.<\/p>\n
Asl\u0131nda bu do\u011fru bir soru. Normalde, direnecek en az kayna\u011fa sahip insanlara \u2013ekonomiyi de ray\u0131na oturtmaks\u0131z\u0131n- bu kadar bask\u0131 yapan bir h\u00fck\u00fcmetin siyasi intihar\u0131n e\u015fi\u011finde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Ama \u00f6yle olmad\u0131, bu basit kemer s\u0131kma mant\u0131\u011f\u0131 neredeyse herkes taraf\u0131ndan kabullenildi. Peki neden? \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 nas\u0131l oluyor da ayn\u0131 eziyetin devam edece\u011fini vaat eden politikac\u0131lara g\u00f6z yumabiliyor, hatta destekleyebiliyor?<\/p>\n
\u0130lk ba\u015fta de\u011findi\u011fim inanmazl\u0131\u011f\u0131n bu durumu ancak k\u0131smen a\u00e7\u0131klayabildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bize s\u00fcrekli hat\u0131rlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, emek\u00e7i insanlar hukuk ve adab\u0131mua\u015feret meselelerinde \u201c\u00fcstlerindeki\u201d s\u0131n\u0131flardan daha \u00f6zensiz olabilirler ama \u00e7ok daha az bencildirler. Kendi arkada\u015flar\u0131, aileleri ve \u00e7evrelerine daha d\u00fc\u015fk\u00fcnd\u00fcrler. Kitlesel olarak ele al\u0131nd\u0131klar\u0131nda, en az\u0131ndan, temelde daha iyidirler.<\/p>\n
Bir \u00f6l\u00e7\u00fcye kadar bu durum evrensel bir sosyolojik kanunu yans\u0131t\u0131r gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Feministler uzun zamand\u0131r her t\u00fcrl\u00fc e\u015fitsiz toplumsal zeminde alttakilerin \u00fcsttekiler hakk\u0131nda \u00fcsttekilerin kendileri hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinden daha fazla d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini, dolay\u0131s\u0131yla onlara daha fazla al\u00e2ka g\u00f6sterdiklerini ifade ediyorlar. D\u00fcnyan\u0131n her yerinde kad\u0131nlar erkeklerin hayat\u0131 hakk\u0131nda, erkeklerin kad\u0131nlar hakk\u0131nda bildi\u011finden daha fazla \u015fey biliyor, t\u0131pk\u0131 siyahlar\u0131n beyazlar, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n patronlar ve yoksullar\u0131n zenginler hakk\u0131nda daha fazla \u015fey bilmesi gibi.<\/p>\n
\u0130nsanlar epeyce empatik yarat\u0131klar olduklar\u0131ndan, bu bilinen \u015feyler bir t\u00fcr merhamet duygusuna yol a\u00e7\u0131yor. Di\u011fer yanda zenginler ve g\u00fc\u00e7l\u00fcler ise ilgisiz ve kay\u0131ts\u0131z kalabiliyorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc bunun onlara bir maliyeti yok. Psikoloji alan\u0131nda yap\u0131lan pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma bu durumu do\u011frulayan sonu\u00e7lara ula\u015ft\u0131. Di\u011fer insanlar\u0131n duygular\u0131n\u0131 kestirmek konusunda yap\u0131lan testlerde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131ndan ailelerin \u00e7ocuklar\u0131 zengin veya meslek sahibi ailelerden gelen beyzadelere g\u00f6re her zaman daha ba\u015far\u0131l\u0131 oldular. Bir bak\u0131ma bu pek de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir sonu\u00e7 de\u011fil. Sonu\u00e7ta \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc\u201d olmak a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 b\u00f6yle bir \u015fey: etraftaki di\u011fer ki\u015filerin ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne ve hissetti\u011fine dair kafa yormak zorunda olmamak. Zira g\u00fcc\u00fc elinde tutanlar bu i\u015fi yapmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fkalar\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n
Peki, bu i\u015flerde kimler \u00e7al\u0131\u015f\u0131r? \u00c7o\u011funlukla i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131. Bu noktada, demek isterim ki, \u201cger\u00e7ek i\u015f\u201d paradigmas\u0131 olarak fabrika i\u015f\u00e7ili\u011fine (ve bunun romantikle\u015ftirilmesine, diye eklesem mi?) o kadar saplant\u0131l\u0131 bir \u015fekilde sar\u0131ld\u0131k ki, insan eme\u011finin \u00e7o\u011funlukla nelerden olu\u015ftu\u011funu unuttuk. Karl Marx ve Charles Dickens\u2019\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde bile i\u015f\u00e7i mahallelerinde k\u00f6m\u00fcr madeni, tekstil fabrikas\u0131 ve demir d\u00f6k\u00fcm at\u00f6lyelerinde \u00e7al\u0131\u015fanlardan \u00e7ok daha fazla say\u0131da hizmet\u00e7i, ayakkab\u0131 boyac\u0131s\u0131 \u00e7\u00f6p\u00e7\u00fc, a\u015f\u00e7\u0131, bak\u0131c\u0131, \u015fof\u00f6r, \u00f6\u011fretmen, fahi\u015fe ve i\u015fportac\u0131 ya\u015f\u0131yordu. Bug\u00fcn bu makas daha da a\u00e7\u0131ld\u0131. Arketipik olarak kad\u0131n i\u015fi diye g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz; ba\u015fka insanlarla ilgilenme, onlar\u0131n arzu ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lama, patronun istedi\u011fini veya planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klama, temin etme ve \u00f6ng\u00f6rme ve tabii ki bitkilerin, hayvanlar\u0131n, makinelerin ve di\u011fer nesnelerin bak\u0131m\u0131n\u0131 yapma, bunlar\u0131 g\u00f6zlemleme ve bunlarla ilgilenme gibi i\u015fler i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7eki\u00e7, testere, vin\u00e7 veya orak kullanarak yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flerden \u00e7ok daha fazlas\u0131na tekab\u00fcl ediyor.<\/p>\n
Bunun b\u00f6yle olmas\u0131n\u0131n tek sebebi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu kad\u0131nlar\u0131n olu\u015fturmas\u0131 (veya insanlar\u0131n \u00e7o\u011funu kad\u0131nlar\u0131n olu\u015fturmas\u0131) de\u011fil, erkeklerin ne yapt\u0131klar\u0131 konusunda bile epey \u00e7arp\u0131k bilgi sahibi olmam\u0131z da \u00f6nemli etkenlerden biri. Ge\u00e7enlerde metrodaki bilet kontrolc\u00fclerinin \u00f6fkeli yolculara a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 gibi, \u201cbilet\u00e7iler\u201d esas\u0131nda zamanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu bilet kontrol\u00fc yaparak de\u011fil, bir \u015feyler a\u00e7\u0131klayarak, bir \u015feyler tamir ederek, kay\u0131p \u00e7ocuklar\u0131 arayarak, ya\u015fl\u0131lar, hastalar ve nereye gidece\u011fini bilemeyenlerle ilgilenerek ge\u00e7iriyorlar.<\/p>\n
Burada biraz d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak, hayat da \u00f6z\u00fcnde bu de\u011fil mi zaten? \u0130nsan dedi\u011fimiz, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir yarat\u0131m\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015fin \u00e7o\u011fu birbirimiz hakk\u0131ndad\u0131r. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 sadece bu y\u00fckte hissesine d\u00fc\u015fenden fazlas\u0131n\u0131 omuzluyor. \u201c\u0130lgilenen\u201d, \u201cal\u00e2kadar olan\u201d s\u0131n\u0131f onlar. Hep de \u00f6yle oldular. Bu ger\u00e7e\u011fin \u2013misal bunun gibi bir- kamusal alanda ifade ve kabul\u00fcn\u00fc zorla\u015ft\u0131ran \u015fey ise yoksullar\u0131n bu \u201cal\u00e2kas\u0131ndan\u201d faydalananlar\u0131n onlar\u0131 ard\u0131 arkas\u0131 kesilmeyecek \u00e7abalarla \u015feytanla\u015ft\u0131rmas\u0131.<\/p>\n
Bir i\u015f\u00e7i ailesinin \u00e7ocu\u011fu olarak diyebilirim ki, bizi as\u0131l gururland\u0131ran \u015fey de tam olarak buydu. S\u00fcrekli olarak bize i\u015fin kendisinin bir erdem oldu\u011fu, insan\u0131n karakterini geli\u015ftirdi\u011fi falan s\u00f6ylenirdi ama buna kimse inanmazd\u0131. Pek \u00e7o\u011fumuza g\u00f6re i\u015f, ba\u015fkalar\u0131na bir faydas\u0131 dokunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde kaytar\u0131lmas\u0131 gereken bir \u015feydi. Ama ba\u015fkalar\u0131na faydas\u0131 dokundu\u011funda da \u2013bu ister k\u00f6pr\u00fc in\u015fa etmek olsun ister hasta laz\u0131ml\u0131\u011f\u0131 temizlemek- g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fc gere gere gururlanabilirdin. Kesinlikle gurur duydu\u011fumuz bir \u015fey daha vard\u0131: bizler birbiriyle al\u00e2kadar olan, birbirini kollayan insanlard\u0131k. Bizi zenginlerden ay\u0131ran da buydu, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7\u00f6zebildi\u011fimiz kadar\u0131yla onlar ancak kendi \u00e7ocuklar\u0131yla, o da bazen, ve epey zorlan\u0131p kendilerini haz\u0131rlayarak ilgilenebiliyorlard\u0131.<\/p>\n
En y\u00fcksek burjuva de\u011ferinin tutumluluk, en y\u00fcksek i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 de\u011ferinin de dayan\u0131\u015fma olmas\u0131 bo\u015fa de\u011fil. Ama tam da bu ger\u00e7eklik, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 kendi baca\u011f\u0131ndan asan urgan\u0131n kendisi haline geldi. \u0130nsan\u0131n \u00e7evresindekilerle al\u00e2kadar olmas\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in sava\u015fmakla ayn\u0131 anlama geldi\u011fi bir d\u00f6nem vard\u0131. \u201cToplumsal ilerleme\u201dden bahsederdik o g\u00fcnlerde. Bug\u00fcn ise i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 siyaseti veya i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 birlikteli\u011fi fikirlerine do\u011frudan a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f durmak bilmez bir sava\u015f\u0131n etkilerini idrak ediyoruz. Bu s\u00fcrecin sonunda pek \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fan insan i\u00e7in bu \u201cal\u00e2kay\u0131\u201d y\u00f6neltecek kimse kalmad\u0131; a\u015f\u0131r\u0131 milliyet\u00e7ilik veya kolektif fedak\u00e2rl\u0131k fikirlerince \u00fcretilmi\u015f \u201ctorunlar\u0131m\u0131z\u201d, \u201culusumuz\u201d gibi soyutlamalardan ba\u015fka.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n sonucunda her \u015fey tersine d\u00f6nd\u00fc. Ku\u015faklar boyunca s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen siyasi manip\u00fclasyon, bu dayan\u0131\u015fma duygusunu bir t\u00fcr lanet haline getirdi. Di\u011ferlerine duydu\u011fumuz al\u00e2ka hissi bize kar\u015f\u0131 bir silaha d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc oldu\u011funu iddia eden sol, \u00e7o\u011fu \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7iminin nelerden olu\u015ftu\u011funu ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n en \u00e7ok neleri erdemli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ciddi ve stratejik bir \u015fekilde ele alana kadar da bu durum pek de\u011fi\u015fecek gibi durmuyor.<\/p>\n
* Bu yaz\u0131, Deniz Dehri taraf\u0131ndan David Graeber\u2019in theguardian.com\u2019da yay\u0131mlanan makalesinden \u00e7evrilmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kemer s\u0131kma mant\u0131\u011f\u0131 neden herkes taraf\u0131ndan kabullenildi? \u00c7\u00fcnk\u00fc dayan\u0131\u015fma fikri musibet gibi g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flad\u0131.* Para ve mevki sahibi ailelerden gelen insanlar\u0131n \u201cNeden insanlar ayaklan\u0131p sokaklara inmiyor, anlam\u0131yorum!\u201d gibi s\u00f6zler ettiklerine zaman zaman tan\u0131k oluyorum. Bir t\u00fcr inanmazl\u0131k seziliyor bu s\u00f6zlerinde. Adeta bunlar\u0131 s\u00f6ylerken arka planda \u201cSonu\u00e7ta bizim vergi ayr\u0131cal\u0131klar\u0131m\u0131za dokunuldu\u011funda biz yeri g\u00f6\u011f\u00fc inletiyoruz; hele<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1023,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[147,41,30],"tags":[],"class_list":["post-1021","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ceviriler","category-manset","category-secme-yazilar"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1021","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1021"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1021\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2689,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1021\/revisions\/2689"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1021"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1021"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.ogrencifaaliyeti.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1021"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}